Het is niet ondenkbaar dat de internationale missie die in Syrië toeziet op het verwijderen en vernietigen van het chemisch wapenarsenaal doelwit wordt van terreur.

Dat zegt medewerker van de Verenigde Naties (VN) Sigrid Kaag in een interview met NU.nl.

De Nederlandse is speciaal coördinator van de missie die het chemische wapenarsenaal in Syrië moet vernietigen. "Het is een van de gevaarlijkste missies die de VN ooit hebben ondernomen", aldus Kaag.

Kaag sprak eerder in de VN-Veiligheidsraad over de voortgang van het werk, dat door de gevaarlijke omstandigheden in het door burgeroorlog verscheurde Syrië inmiddels al vertraging heeft opgelopen.

De missie is een samenwerking tussen de VN en de OPCW, de in Den Haag gevestigde organisatie voor het verbod op chemische wapens.

Het uit Syrië weghalen van de 'meest kritieke' chemische wapens had op 31 december 2013 afgerond moeten zijn. Dat is niet gelukt. Door extreme weersomstandigheden en de gevaren van de burgeroorlog, zegt Kaag. "Het risico zit overal, je kan ook gewoon op het verkeerde moment op de verkeerde plek zijn."

Het is voor het eerst dat een dergelijke ontmantelingsoperatie wordt uitgevoerd in een land dat op datzelfde moment nog in oorlog is. Kaag: "Vanwege de politieke associatie kan de missie ook zelf een doelwit worden, dat is een groot gevaar."

Ook als de gevaren van de bloedige burgeroorlog te groot worden, is van staken van de missie geen sprake, zegt de coördinator. "We stellen de veldmissies dan uit in afwachting van betere tijden. Van dag tot dag, en van plek tot plek brengen we de veiligheidssituatie in kaart."

Verdeelde oppositie

Rusland en de Verenigde Staten kwamen in september vorig jaar, nadat de VS aanvankelijk militair wilden ingrijpen in Syrië, met het bewind van president Bashar al-Assad tot een overeenkomst over het verwijderen van de chemische wapens in zijn land.

Een deel van de onderling hevig verdeelde Syrische oppositie is echter fel gekant tegen de uit het akkoord voortgekomen missie. Deze gewelddadige groeperingen zijn volgens Kaag een zeer reëel gevaar voor de veldwerkers van VN en OPCW.

Uiterlijk op 30 juni van dit jaar moeten alle wapens zijn vernietigd. Kaag ziet nog geen reden om ervan uit te gaan dat die einddatum niet wordt gehaald. "Het is een ambitieuze deadline, maar we zijn al ver gekomen en ik ben ervan overtuigd dat we nog veel verder kunnen komen."

Arsenaal

Het is onbekend hoeveel gifgas er momenteel al uit Syrië is verwijderd. Kaag gaat evenmin in op vragen over details van het arsenaal en de locatie van de wapens.

Op basis van Amerikaanse gegevens wordt aangenomen dat Syrië de beschikking heeft over ongeveer duizend ton aan chemische wapens. Het arsenaal ligt op zo'n twintig verschillende locaties opgeslagen, liet de OPCW weten bij aanvang van de missie in oktober vorig jaar.

Eind vorig jaar heeft Syrië aan de VN een verklaring overlegd waarin het chemisch wapenarsenaal van het land beschreven staat. De autoriteiten zijn zelf verantwoordelijk voor de transport en vernietiging van de chemicaliën en productiefaciliteiten.

Spelregels

Over deze afhankelijkheid van het omstreden Assad-bewind zegt Kaag: "Syrië is een verdragspartij en wordt als zodanig geacht zich aan de spelregels te houden. Er zijn duidelijke afspraken gemaakt onder het Russisch-Amerikaanse akkoord en daar houden we de regering aan."

Aan een scenario waarin blijkt dat Syrië bij het aangaan van het chemisch wapenverdrag niet zijn volledige arsenaal aan chemische wapens heeft opgegeven, waagt Kaag zich niet. "Dit is niet een missie waarbij ik mij veroorloof te speculeren. Het is mijn rol om het vertrouwen van alle partijen te behouden en te zorgen dat wat binnen het verdrag valt wordt uitgevoerd. En op dit moment heb ik vertrouwen in het werk dat wij doen."

"Als we de deadline van 30 juni halen, is Syrië vanaf dat moment in principe, conform het verdrag, vrij van chemische wapens."

Bekijk een deel van het interview, waarin Kaag vertelt over de rol van het VN/OPCW-team in het ontmantelen van de chemische wapens in Syrië: 

Video

Politiek

Hoewel ze spreekt van "voldoende realiteitszin", rekent Kaag niet op concessies vanuit de internationale politiek. "Er zijn verwachtingen en die moeten, in eerste instantie door de Syrische regering, worden nagekomen. En wij zijn ervoor om te zorgen dat alles goed wordt begeleid. Zodat uiteindelijk de stem van de internationale gemeenschap kan zeggen: Het Syrisch wapenprogramma, zoals verklaard (door Assad, red.), is er niet meer."

Op 21 augustus 2013 werd Ghouta, een voorstad van de Syrische hoofdstad Damascus, getroffen door een gifgasaanval waarbij ruim 1.400 mensen om het leven kwamen.

Syrië verkeert sinds het begin van de opstanden tegen het autoritaire bewind van Assad in maart 2011 in een bloedige burgeroorlog. Regeringstroepen vechten dagelijks tegen een verdeelde oppositie. De strijd heeft volgens recente cijfers al aan meer dan 130.000 mensen het leven gekost. Miljoenen Syriërs zijn hun land ontvlucht.

Sigrid Kaag klom de laatste jaren snel op binnen de Verenigde Naties.

Achtergrond: Wat zijn chemische wapens? l Meer over saringas l Dossier Syrië

Chemische wapens Syrië

De missie die ervoor moet zorgen dat het volledige arsenaal aan Syrische chemische wapens wordt vernietigd, is een van de gevaarlijkste die de VN ooit hebben ondernomen. Dat zegt hoofd van de missie Sigrid Kaag in een interview met NU.nl. © AFP
Sigrid Kaag is speciaal coördinator van de missie die het chemische wapenarsenaal in Syrië moet vernietigen. © ANP
Sigrid Kaag bij aankomst in Damascus in oktober 2013, bij de start van de VN/OPCW-missie die alle chemische wapens uit Syrië moet verwijderen. © ANP
Foto van 28 december waarop te zien is hoe een schip van het Noors/Deense leger de haven van Cyprus verlaat om chemische wapens te gaan ophalen in Syrië. © ANP
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry (L) en zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov tijdens een persconferentie op 14 september, waar ze bekendmaken een akkoord te hebben bereikt over de ontmanteling van het Syrische arsenaal aan chemische wapens. © AFP
Aanvankelijk wilde de Amerikaanse regering het gebruik van gifgas in Syrië bestraffen met een aanval op het land. Hetgeen -onder meer- in eigen land op weerstand kwam te staan (foto). © AFP
De Amerikaanse president Obama sluit militair ingrijpen niet volledig uit: Als de diplomatieke oplossing faalt, blijven de VS voorbereid op ingrijpen, zei hij kort na het akkoord met Rusland. © ANP
Ghouta, een voorstad van de Syrische hoofdstad Damascus werd op 21 augustus 2013 getroffen door een gifgasaanval. Ruim 1400 mensen kwamen om. © AFP
Hoewel de herkomst van de chemische aanval (nog) niet officieel is vastgesteld, wordt algemeen aangenomen dat het het werk is van het regime van president Assad. © AFP