Achtergrond: Vrijheid lonkt voor bekendste gevangene Rusland

Nog geen twee weken geleden sprak justitie in Rusland nog van een derde rechtszaak tegen Michail Chodorkovski (50), nu ziet het ernaar uit de voormalige oliemagnaat sneller dan verwacht op vrije voeten komt.

Donderdag kondigde de Russische president Vladimir Poetin aan hem gratie te verlenen.

Daarmee zou een voortijdig einde komen aan een van de meest geruchtmakende strafzaken van het Rusland onder Poetin. Die begon op zaterdag 25 oktober 2003: de topman van oliebedrijf Yukos werd door gemaskerde geheim agenten bestormd toen hij met zijn privé-vliegtuig een tussenlanding maakte in Novosibirsk. 

Tijdens de privatiseringsgolf van de jaren '90 in Rusland vergaarde Chodorkovski met onder meer Yukos een fortuin, maar volgens justitie had hij zich met zijn bedrijf schuldig gemaakt aan belastingontduiking en fraude.

Helemaal als een verrassing kan dat niet gekomen zijn, want justitie had Chodorkovksi en zijn bedrijf al langer op de korrel: hij werd al eerder ondervraagd over vermeende diefstal van staatseigendom en een van de grootste aandeelhouders van Yukos werd al eerder opgepakt.

Kritisch

Waarnemers hebben altijd een verband gelegd met de kritische houding van Chodorkovski tegen de almachtige Poetin. Zijn aanhouding was niet lang voor parlementsverkiezingen waar ook oppositiepartijen aan meededen die op de sympathie van de oliemagnaat konden rekenen. 

Maar van een politiek proces was alleen volgens waarnemers en tegenstanders van Poetin sprake: de rechter nam in mei 2005 een lange lijst aanklachten gewoon over en stuurde Chodorkovksi samen met zijn voormalige zakenpartner Platon Lebedev voor jaren naar een gevangenis in een verre uithoek van Rusland, vlakbij de Chinese grens.

Acht jaar zou Chodorovski vast moeten blijven, maar in een tweede proces kwamen daar nog eens zes jaar bij toen hij ook nog eens werd veroordeeld omdat hij enorme hoeveelheden olie achterover zou hebben gedrukt en voor bijna 18 miljard euro aan inkomsten uit olie zou hebben witgewassen.

Hongerstaking

Voor Chodorkovski waren de nieuwe aanklachten reden om weer in hongerstaking te gaan. Eerder had hij ook al zijn toevlucht genomen tot dat middel, onder meer uit protest tegen de isoleercel waarin hij was beland.

Het enige waar Chodorkovski zich aan vast kon houden was de strafverlaging die hij tot twee keer toe kreeg, voor in totaal 3 jaar. Daardoor zou hij in augustus volgend jaar de gevangenis kunnen verlaten.

Met de amnestie die hem nu wordt voorgespiegeld, kan Chodorovski een paar maanden eerder op vrije voeten zijn, misschien wel net op tijd voor het paradepaardje van zijn grote vijand Poetin: de Olympische Winterspelen in Sotsji.

Lees meer over:
Tip de redactie