Vier vragen over Fukushima

Vier vragen over de kernramp van Fukushima, de huidige situatie en de toekomst.

Wat gebeurde er ook alweer op 11 maart 2011?
Na een krachtige aardbeving kwamen de werkende reactoren van de kerncentrale automatisch stil te liggen. Dieselgeneratoren moesten zorgen voor noodstroomvoeding om koelwater in de reactoren te blijven pompen, maar door de tsunami die volgde op de aardbeving werkten deze niet.

Door een gebrek aan koelwater raakten de brandstofstaven in de reactoren oververhit en de angst rees dat de radioactieve brandstof door de wanden om de reactor zou smelten en in de omgeving zou komen.

Ongeveer 150 duizend mensen werden geëvacueerd. Zeewater werd als koelwater ingezet, maar door de hete brandstofstaven ontstond waterstofgas, met explosies en meer schade als gevolg.

Wat is de situatie nu?
Sinds de problematiek die volgde op de aardbeving en tsunami van 2011 zijn de grootste problemen bij Fukushima nog altijd niet opgelost. Van primair belang is het feit dat er geen structurele oplossing is gevonden voor de ontmanteling van de gesmolten kernen in de reactoren op het terrein van Fukushima.

Ook is er sprake van een overschot aan radioactief water: de brandstofstaven moeten gekoeld worden met water, dat vervolgens naar lagere delen van het overkoepelende gebouw sijpelt, waar het wordt opgepompt en deels gereinigd.

Dat water wordt opnieuw gebruikt voor verkoeling van de kernen, maar omdat door scheuren en gaten ook grondwater bij het koelwater is gekomen, ontstaat een overschot aan radioactief water. Dat wordt opgevangen in tanks, die vervolgens bleken te lekken.

In de vissen die worden gevangen in het zeewater bij Fukushima worden regelmatig verhoogde waardes radioactief cesium aantroffen. Verder is er de economische schade: vorig jaar werd nog bekendgemaakt dat de Japanse overheid ruim 22 miljard euro extra wil lenen om de kosten voor de opruiming en compensaties te dekken.

Wat gebeurt er om de situatie te verbeteren?
Elke drie dagen moet een nieuwe tank worden ingezet om het overschot aan radioactief water op te vangen. Daardoor wordt het terrein rond de kerncentrale steeds groter en worden de bossen in de heuvels rond Fukushima gekapt om plaats te maken voor de opslagtanks.

Ondertussen wordt er gewerkt aan een ondergrondse ijsmuur: door een muur van bevroren aarde rond de kerncentrale te creëren moet voorkomen worden dat het radioactieve water doorsijpelt in de wijde omgeving. Dit project moet over ruim een jaar klaar zijn. 

Volgens Wim Turkenburg, emeritus hoogleraar Natuurkunde en Samenleving aan de Universiteit van Utrecht, is het maar de vraag of dit systeem waterdicht is. Bovendien, benadrukt hij, wordt het probleem van de smeltende kernen niet opgelost.

Hoe ziet de toekomst er uit?
De regering denkt de hele kerncentrale binnen veertig jaar te kunnen ontmantelen, maar volgens Turkenburg is dat geen realistische termijn. Er zijn honderden ideeën aangedragen om de gesmolten kernen te ontmantelen, maar dat heeft nog niet geleid tot een oplossing.

Turkenburg pleit zelf voor een soort betonnen bak, die onder het terrein door wordt gebouwd en wordt gevuld met water. Hij zegt daar echter bij dat hij niet zeker weet of het mogelijk is om zijn idee uit te voeren zonder dat er sprake is van instortingsgevaar of onvoorziene risico's. "Het blijft een groot vraagstuk", aldus Turkenburg. 

De expert is daarnaast van mening dat de Japanse regering open kaart moet spelen met de geëvacueerde bewoners van het gebied rond de kerncentrale: hij denkt dat zij nooit meer terug kunnen keren naar hun oude leefomgeving, maar dat de autoriteiten hen aan het lijntje houden.

Hoe zit het met de radioactieve vis in de omgeving? 
Turkenburg ziet dat vooral als een lokaal probleem. Nog altijd worden in de directe omgeving vissen met verhoogde waardes radioactief cesium aangetroffen, maar in een voorheen verboden gebied, worden inmiddels weer vissen met relatief normale waardes gevangen. Die worden als statement alweer geserveerd in de restaurants van Japanse ministeries.

Toch blijft er radioactief water in zee lekken: een probleem dat volgens Turkenburg zeker niet binnen twee jaar is opgelost.

Lees meer over:
Tip de redactie