Achtergrond: Oekraïne historisch gezien geen eenheid

De demonstraties in de Oekraïne zijn tekenend voor de verdeeldheid binnen het land. 

In het westen richten de bewoners hun vizier het liefst op Europa, het oosten voelt meer voor de Russische connectie. De oorsprong van deze tegenstelling gaat al eeuwen terug.

Sinds president Janoekovitsj het associatieverdrag met de Europese Unie vrijdag niet ondertekende, is de onrust in Oekraïne toegeslagen. Of beter gezegd, in het westen van het land. Want wie de landsgrenzen buiten beschouwing laat, kan moeilijk volhouden dat er één Oekraïne is.

"De verdeeldheid is een gegeven in dat land", zegt Marc Jansen van het Oost-Europa Instutuut (Universiteit van Amsterdam). "Het westen - waaronder de hoofdstad Kiev - is Oekraïenstalig en op Europa georiënteerd, in het oosten wordt Russisch gesproken. De rivier Dnjepr vormt grofweg de scheidslijn. De tegenstelling tussen beide landen is groot en ik zie de situatie niet snel veranderen."

In de Sovjetperiode werden beide delen bij elkaar gevoegd. Jansen: "Daarvóór behoorde het westen tot het Poolse rijk. De tegenstelling tussen beide delen kwam in 2004 al eens nadrukkelijk aan het licht tijdens de Oranjerevolutie."

Die ontstond destijds na dubieus verlopen presidentsverkiezingen en voorkwam dat de pro-Russische kandidaat Janoekovitsj toen al president werd. Nadat de westers georiënteerde Viktor Joesjtsjenko de functie vijf jaar bekleedde, werd Janoekovitsj in 2010 alsnog -en nu wel eerlijk- tot president verkozen.

Deur open

Ondanks zijn achtergrond zette Janoekovitsj de deur naar Europa open. Het associatieverdrag met de EU moest het makkelijker maken om handel met elkaar te drijven. "In 2004 gold hij als een hardliner, nu vinden veel mensen in het oostelijke deel hem te makkelijk naar het westen lonken", zegt Jansen.

Dat vindt Rusland zelf ook, want het land dreigde met sancties als Janoekovitsj vorige week het verdrag met de EU had getekend. Die druk zorgde ervoor dat de president op het laatste moment van ondertekening afzag, met de massale demonstraties van nu tot gevolg.

Maar is het dan onmogelijk om zowel met de EU als Rusland nauwe banden te onderhouden? “In principe niet”, zegt Jansen. "Het associatieverdrag zou echt niet betekenen dat Oekraïne lid wordt van de EU. Europa is niet uit op verdere uitbreiding, al hopen de mensen in het westen van het land daar natuurlijk op termijn wel op. Voor de Russen is een eerste toenadering echter al een brug te ver."

"Russische sancties kan het land op dit moment echt niet gebruiken. In die zin is een associatieverdrag met de EU op korte termijn slecht voor de economie. Maar door voor Rusland te kiezen, wordt het land wel erg afhankelijk. Dat is voor de langere termijn weer een ongezonde situatie voor Oekraïne."

Onzekere uitkomst

De massaliteit van de protesten is echter wel tekenend. Grote delen van de bevolking leggen zich niet neer bij de weigering van Janoekovitsj om te tekenen. Wat dit voor de positie van de president betekent, durft Jansen niet te voorspellen.

"Er kan een patstelling komen, waardoor de situatie nog een tijdje onrustig blijft. Als hij wel het veld moet ruimen, kan de oorzaak van twee kanten komen. Of de oppositie eist zijn vertrek, of het zijn stromingen uit zijn eigen achterban die vinden dat hij de afgelopen tijd te veel openingen naar het westen heeft gecreëerd. Het is complex, maar zo is Oekraïne nu eenmaal."

Lees meer over:
Tip de redactie