Door de recente onthullingen over de afluisterpraktijken van de Amerikaanse inlichtingendiensten ligt president Barack Obama onder vuur. Gaat het inlichtingenbeleid van de NSA aangepast worden?

In de afgelopen week kwamen berichten naar buiten dat inlichtingendiensten van de VS tientallen wereldleiders hebben afgeluisterd, waaronder de Duitse bondskanselier Angela Merkel.

Ook wordt steeds meer duidelijk over de omvang van de afluisterpraktijken: alleen al in Spanje werden volgens El Mundo in een maand tijd de gegevens van zestig miljoen telefoongesprekken bekeken.

''Obama zit in een lastig parket'', stelt Willem Post, als Amerikadeskundige verbonden aan het Clingendael-instituut. ''Als de Amerikaanse president niet op de hoogte was van het afluisteren van wereldleiders, dan gaat er duidelijk iets mis in het management en lijkt het allemaal op amateurisme.'' 

Als Obama daarentegen wél wist van de praktijken, dan heeft hij het vertrouwen van bondgenoten ernstig geschaad. Post acht het aannemelijk dat Obama van het afluisteren van wereldleiders afwist, ''maar de vraag blijft in hoeverre naar de inhoud van de gesprekken is geluisterd''.

Voorzichtig

Obama, die als senator nog fel tegen het afluisteren van telefoons was, dient een voorzichtige koers te varen. Amerika is nog altijd in de ban van 9/11 en het land leeft met de gedachte dat er op ieder moment een aanslag kan worden gepleegd. Inlichtingendiensten melden bovendien regelmatig dat een terreuraanslag is voorkomen.

Post: ''Als Obama het vermogen van de inlichtingendiensten om informatie te vergaren inperkt, zal hij door zijn tegenstanders worden afgemaakt. Dan wordt hij afgeschilderd als een softie als het gaat om terrorismebestrijding.''

Er zal allereerst duidelijkheid moeten komen, ''want de Duitsers zullen geen genoegen nemen met een vaag verhaal'', aldus Post. Obama zal dus bijvoorbeeld moeten uitleggen of er door de Amerikaanse inlichtingendiensten naar de inhoud van de gesprekken van wereldleiders is geluisterd. ''Dat gaat nog een gezellig gesprek worden in Washington.''

Beperkingen

Ondertussen wordt Obama door zijn team in de luwte gehouden. Zo liet het Witte Huis dinsdag via woordvoerder Jay Carney weten dat er "extra beperkingen" nodig zijn met betrekking tot het verwerven van inlichtingen. Susan Rice, Obama's adviseur op het gebied van nationale veiligheid, liet vergelijkbare geluiden horen.

En ook Dianne Feinstein, senator en voorzitter van de inlichtingencommissie van de Senaat, stelt dat het programma is doorgeschoten en daarom bijgesteld moet worden.

Post pleit voor regelgeving. ''Er moet iets gebeuren en ik denk dat een code voor het verwerven van inlichtingen een goed idee is. Maar ik denk ook dat de realiteitszin op een gegeven moment indaalt. Veiligheidsdiensten zijn na 9/11 nou eenmaal dominant geworden en we zijn als Europeanen ook wel wat naïef. Onze diensten doen gewoon mee met de Amerikanen.'' 

Vijf vragen over aftapprogramma PRISM

Meer nieuws rond de afluisterpraktijken