De onder vuur liggende Turkse premier Recep Tayyip Erdogan heeft maandag de bevolking opgeroepen tot kalmte. Bij de opnieuw opgelaaide protesten is een dode gevallen.

Erdogan sprak na drie dagen van protesten tegen zijn regering waarbij hevige onlusten uitbraken in meerdere Turkse steden.

Een 20-jarige demonstrant in Istanbul is omgekomen toen een taxi inreed op een groep betogers. Dat meldt de Turkse artsenbond TTB. Het slachtoffer, de 20-jarige Mehmet Ayvalitas, is de eerste bevestigde dode tijdens de protesten van de afgelopen dagen.

De auto zou zijn doorgereden ondanks waarschuwingen te stoppen voor de betogers, die bezig waren een demonstratie te organiseren in de buurt Ümraniye1 Mayis uit solidariteit met protesten in het Gezi-park. Vier anderen raakten gewond. Een van hen zou er slecht aan toe zijn.

Gewonden

Mensenrechtenorganisatie Amnesty International had afgelopen weekeinde al melding gemaakt van twee vermoedelijke doden. Turkse media meldden maandag echter alleen dat twee mensen in kritieke toestand in het ziekenhuis liggen. Tijdens de protesten in Istanbul zijn volgens mediaberichten al bijna 1500 mensen gewond geraakt.

Aanvankelijk waren de demonstraties gericht tegen het volbouwen van een park bij het Taksimplein in Istanbul, een van de weinige groene plekken in het stadshart. Maar na hard ingrijpen van de politie keerden de demonstranten zich massaal tegen Erdogan.

Zijn autoritaire stijl, religieus conservatisme en de politiek ten aanzien van Syrië stuiten echter op steeds meer weerstand in Turkije.

Erdogan

Erdogan vroeg de Turken zich niet te laten opstoken of provoceren door wat hij extremistische elementen noemde.

De premier is ervan overtuigd dat de oppositie de betogingen uitlokt, terwijl die geen meerderheid kan behalen in het parlement. Volgens hem is er dan ook geen sprake van een 'Turkese lente', refererend naar de Arabische lente die zich de afgelopen jaar in verschillende landen in het Midden-Oosten heeft voorgedaan.

"Was er in de Arabische landen sprake van een multi-partijen systeem?" zegt Erdogan volgens nieuwszender al-Jazeerah, wijzend op het feit dat hij democratisch gekozen is. Erdogan meent nog steeds de meerderheid achter zich te hebben. Hij wint al ruim tien jaar moeiteloos verkiezingen.

Bekijk de reactie van Erdogan:

Barricades

Op het Taksimplein bouwden maandagmorgen nog enkele honderden betogers barricades op. De tram die van het plein door beroemde winkelstraat Istiklal Caddesi rijdt, functioneert maandag weer na door de onlusten enige tijd te zijn uitgeschakeld. De straat behoort tot de toeristische attracties van de metropool.

Volgens het Turkse persbureau Dogan heeft de politie traangas ingezet tegen een groep mensen die zich in de buurt van het kantoor van Erdogan ophielden. De betogers gooiden daarop stenen naar de agenten.

Ook in hoofdstad Ankara waren maandag nog circa 1000 betogers op de been. Ze daagden op een plein in bij een winkelcentrum de oproerpolitie uit. De politie vuurde traangas af.

Media

Antiregeringsdemonstranten hebben in Istanbul geprotesteerd bij kantoren van twee grote tv-stations en een regeringsgezind dagblad. Ze zijn het niet eens met de in hun ogen eenzijdige berichtgeving over de protesten tegen de regering. Ze riepen slogans waarin ze de media "verkocht" noemden en pleitbezorgers van de regering.

De meeste Turkse media, en zeker de grote kranten en tv-zenders, zijn niet onafhankelijk. Ze worden uitgegeven door grote imperiums die ook zaken doen met de overheid en dus met de regering van premier Erdogan. Wie kritisch bericht over de regering, brengt zakelijke belangen in gevaar.

De meeste Turkse media, en zeker de grote kranten en tv-zenders, zijn niet onafhankelijk. Ze worden uitgegeven door grote imperiums die ook zaken doen met de overheid en dus met de regering van premier Recep Tayyip Erdogan. Wie kritisch bericht over de regering, brengt zakelijke belangen in gevaar.

Het gevolg is dat de premier alle aandacht krijgt tijdens de protesten en de demonstranten niet of nauwelijks aan het woord komen om hun verhaal te doen. Het politiegeweld wordt niet uitgezonden, een demonstrant die een steen gooit wel. Het is een van de tactieken van Erdogan om de publieke opinie te manipuleren.

De grote nieuwszender CNN Türk, die veel kritiek krijgt, zond zaterdagavond een documentaire uit over pinguïns. Vandaar dat er maandag demonstranten waren met knuffelpinguïns, om zo te proberen de aandacht van de zender te trekken.

Arrestaties

In de nacht van zondag op maandag zijn in Ankara honderden arrestaties verricht. De autoriteiten spreken van 500 aanhoudingen, de oppositie sprak van 1500 arrestaties. Volgens Fox Television werden in Izmir, de op twee na grootste stad van Turkije, driehonderd arrestaties verricht.

Zondag maakte het Turkse ministerie van Binnelandse Zaken al bekend dat bij meer dan 90 betogingen in heel Turkije in totaal 939 aanhoudingen waren verricht.

Vakbonden

Turkse vakbonden hebben maandag acties aangekondigd tegen het harde ingrijpen door de politie tijdens protesten tegen de regering. De koepelorgansatie van ambtenarenvakbonden (KESK) wil ''waarschuwingsstakingen'' houden op dinsdag en woensdag.

''De staatsterreur tegen massaprotesten heeft de vijandigheid weer eens aangetoond van de AK-partij tegen de democratie'', aldus de verklaring. De KESK bestaat uit 11 bonden en heeft in totaal ongeveer 240.000 leden.

Reizigers

Vakantiegangers in Turkije wordt geadviseerd plekken waar gedemonstreerd wordt, zoals het Taksimplein in Istanbul, zo veel mogelijk te mijden. Dat meldt reisbrancheorganisatie ANVR maandag. Wel kunnen vakanties richting het land gewoon doorgaan.

"We hebben contact met touroperators ter plaatse", aldus een woordvoerder. "Die houden de situatie daar voor ons in de gaten."

Reizigers die naar een zonbestemming vertrekken merken volgens de zegsman weinig tot niets van de onlusten, bij rondreizen wordt steeds bekeken welke onderdelen wel en niet door kunnen gaan. "Maar wij hebben nog geen signalen dat bepaalde reizen helemaal niet door kunnen gaan."

Het ministerie van Buitenlandse Zaken adviseerde zaterdag al locaties waar gedemonstreerd wordt te mijden. Dat advies is nog steeds van kracht. Ook worden reizigers van en naar Istanbul opgeroepen lokale berichtgeving in de gaten te houden.

Bekijk beelden van het protest van zondagavond: (waarschuwing: beelden kunnen als schokkend worden ervaren)

Profiel: Turkse premier Erdogan is 'succesvol maar autoritair'