Dinsdag begint in het Vaticaan het conclaaf, de verkiezing van een nieuwe paus. 115 kardinalen bepalen dan wie van hen de nieuwe leider van de Rooms-Katholieke Kerk wordt. Een overzicht van de regels rondom het conclaaf.

Het met eeuwenoude ceremonies omgeven conclaaf begint met de Latijnse woorden 'extra omnes', 'iedereen naar buiten'. Met deze woorden wordt iedereen, behalve de kardinalen, gemaand de Sixtijnse Kapel te verlaten, zodat het conclaaf om een nieuwe paus te kiezen van start kan gaan.

Het conclaaf is voorbij als door een kardinaal het woord 'accepto' is uitgesproken, Latijn voor: ik ga akkoord. 

Regels

Paus Paulus VI besloot in 1970 om de regels voor het conclaaf te wijzigen. Hij bepaalde dat kardinalen die jonger zijn dan 80 op het moment dat de Heilige Stoel vrijkomt een nieuwe paus mogen kiezen.

Twee kardinalen mogen als gevolg van deze regel nog net deelnemen aan het huidige conclaaf. Zij waren nog net geen 80 toen Benedictus op 28 februari met pensioen ging.

Aangezien het kiezen van een nieuwe paus wordt gezien als de belangrijkste taak van een kardinaal, wordt elke kardinaal geacht deel te nemen aan het conclaaf. Twee van de in totaal 117 kardinalen hebben zich echter teruggetrokken: de Indonesische kardinaal Julius Darmaatjadja die ernstig ziek is en de Schotse kardinaal Keith O'Brien die toegegeven heeft ontoelaatbaar seksueel gedrag te hebben vertoond.

Zwijgen

Eén voor één leggen de kardinalen hun hand op het Evangelieboek en leggen ze een eed af, waarin ze beloven dat ze de regels voor het conclaaf strikt zullen volgen. Een van de regels is dat ze nooit zullen spreken over de gebeurtenissen tijdens het conclaaf.

Maar het adagium 'regels zijn er om gebroken te worden', geldt ook in het Vaticaan, ook al is excommunicatie het gevolg van het breken van de zwijgplicht.

Enkele maanden na de verkiezing van Benedictus tot paus werden delen uit het dagboek van een kardinaal gepubliceerd. Een van de onthullingen was dat de Argentijnse jezuïet Jorge Mario Bergoglio vlak achter Benedictus was geëindigd.

Geen Twitter

Hoewel de kardinalen tijdens het conclaaf worden ondergebracht in het moderne hotel van Vaticaanstad, wil het Vaticaan er zeker van zijn dat de Heilige Geest als enige invloed heeft op de prelaten.

Dat betekent dat de kardinalen verstoken blijven van televisie, radio, kranten en telefoon. Ook Twitter is uit den boze en mobiele telefoons zijn niet toegestaan. Het mes snijdt aan twee kanten: er gaat geen informatie naar buiten, maar er komt ook geen informatie naar binnen.

Afluisteren

Hoewel de kardinalen beloven te zwijgen, geldt deze zwijgplicht niet voor buitenstaanders. De veiligheidsdienst van het Vaticaan heeft dan ook voorafgaand aan het conclaaf de Sixtijnse Kapel gecontroleerd op verborgen microfoons of andere afluisterapparatuur.

Onder een dubbele vloer zijn stoorzenders geïnstalleerd, die mobiele telefoons of andere apparatuur kunnen detecteren - ook als de apparatuur verborgen is in de rode mantels van de kardinalen of onder de tafellakens.

Inspiratie

Tijdens het conclaaf is het niet toegestaan om te kletsen. De kardinalen hebben inspiratie voor hun keuze echter binnen handbereik: als ze naar boven kijken zien ze fresco's van Michelangelo.

En als ze herinnerd willen worden aan hun zwijgplicht, hoeven ze slechts een blik te werpen op de wand achter het altaar, waar het Laatste Oordeel is afgebeeld.

Stembiljetten

Niet alleen spreken de kardinalen allerlei zinnen in het Latijn uit, ook hun stem voor de nieuwe paus brengen ze uit in het Latijn.

Op het stembriefje dat de kardinalen invullen, schrijven ze 'Eligo in summum pontificem' gevolgd door de naam. Dit betekent 'Ik kies als opperste paus'. De stembriefjes worden vervolgens opgevouwen en in een urn opgeborgen in afwachting van het tellen der stemmen.

Rooksignalen

Als de stemmen zijn geteld, worden ze met naald en draad aan elkaar gehecht. Daarna worden ze in een ijzeren kachel gegooid.

De schoorsteen van de kachel leidt de rook vervolgens naar buiten, waar gelovigen reikhalzend uitkijken naar het rooksignaal. Als er zwarte rook uit de schoorsteen van de kapel kringelt, dan is er nog geen paus gekozen. Kringelt er echter witte rook uit de schoorsteen, dan is het zover: de nieuwe paus is een feit.

De rooksignalen hebben niet altijd het gewenste resultaat. In 1958 wilde het strootje waarmee de stembriefjes aangestoken worden niet goed branden. Het gevolg was dat er witte rook opsteeg, terwijl het eigenlijk zwarte rook had moeten zijn.

In 2005 wilde het Vaticaan dit probleem voor zijn en werden er chemicaliën gebruikt om de rook de juiste kleur mee te geven. Dit had maar ten dele succes. Waar echter blind op gevaren kan worden is het oor. Als de klokken van de Sint-Pietersbasiliek luiden, dan is een nieuwe paus gekozen.

Stemrondes

In vroeger tijden duurde het conclaaf weken, maanden of zelfs jaren. Een conclaaf in de dertiende eeuw duurde zo lang, dat een van de belangrijkste kandidaten voor het pausdom kwam te overlijden. Het langste conclaaf van de vorige eeuw had plaats in 1922. Toen werd pas na veertien stemrondes en vijf dagen paus Pius XI gekozen.

Benedictus werd na vier stemrondes en twee dagen gekozen tot paus. Het is onwaarschijnlijk dat het conclaaf langer zal duren dan enkele dagen. In principe stemmen de kardinalen twee keer per dag, behalve dinsdag, als maar een keer wordt gestemd.

Als uiteindelijk de nieuwe paus wordt gekozen dan schallen over het Sint-Pietersplein de woorden 'Habemus papam', 'We hebben een paus'.