De Italiaanse verkiezingen hebben geen van de coalities een werkbare meerderheid opgeleverd.

Het centrumlinkse blok van Pier Luigi Bersani krijgt volgens de voorlopige verkiezingsuitslag de meerderheid in de Kamer van Afgevaardigden, maar komt zetels tekort in de Senaat.

Centrumrechts onder leiding van oud-premier Silvio Berlusconi wordt met 116 zetels het grootste blok in de Senaat. Centrumlinks krijgt daar 113 zetels. Dat betekent dat geen enkel blok een meerderheid in de Senaat heeft, wat een onwerkbare situatie kan opleveren.

Senaat

In de verkiezingen voor de Senaat kreeg centrumlinks in totaal meer stemmen dan centrumrechts. Dat centrumrechts toch meer zetels krijgt, komt doordat Berlusconi's blok won in regio's waar meer zetels te verdienen waren.

Berlusconi's blok heeft zich overigens nog niet neergelegd bij de verkiezingsuitslag in de Kamer van Afgevaardigden. De stemmen waren pas in het holst van de nacht geteld.

Het verschil tussen centrumrechts en centrumlinks was zo klein (0,36 procent) dat volgens Berlusconi's blok nog maar uit de officiële vaststelling van de Rekenkamer moet blijken welk blok het grootste is. Dat kan nog dagen duren.

Beppe Grillo

Om de vertrouwensstemming in de Senaat te overleven, heeft een regering de goedkeuring van 158 senatoren nodig. Bersani moet dus tientallen centrumrechtse senatoren achter zich krijgen, of een deal sluiten met de enige echte winnaar van de verkiezingen: oud-komiek Beppe Grillo.

Of dat tot de mogelijkheden behoort, is echter zeer de vraag. Grillo heeft met zijn protestpartij Movimento 5 Stelle (Vijfsterrenbeweging) uit het niets een kwart van de stemmen gekregen. Hij heeft zich fel tegen het in zijn ogen volkomen corrupte establishment gekeerd.

Grillo is overigens zelf niet verkiesbaar, hij zegt slechts woordvoerder te zijn, vertelt hij CNBC. Zijn partij verbiedt leden met een strafblad zich verkiesbaar te stellen. De komiek werd in de tachtigerjaren veroordeeld wegens een dodelijk auto-ongeluk.

Huidig premier Mario Monti en zijn politieke bondgenoten kunnen het verschil niet maken: zij kregen slechts 10 procent van de kiezers achter zich. Monti's zakenkabinet heeft zich niet populair gemaakt met ingrijpende bezuinigingen die het doorvoerde om de staatsfinanciën op orde te brengen.

Automatische meerderheid

Het grootste blok krijgt volgens de kieswet extra zetels voor een 'automatische' meerderheid van 55 procent.

Centrumlinks en centrumrechts zijn daarom samenwerkingsverbanden van partijen. De grootste partij in de Kamer wordt M5S, die alleen opereert. De beweging van de komiek Beppe Grillo kreeg ruim een kwart van de Italianen achter zich.

Nieuwe verkiezingen

Het is niet ondenkbaar dat de verkiezingsuitslag een onwerkbare situatie oplevert en er binnen enkele maanden opnieuw verkiezingen moeten worden uitgeschreven. Met een percentage van nog geen 75 procent was de opkomst de laagste sinds de oprichting van de Italiaanse republiek na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Vorig jaar was het opkomstpercentage 81 procent.

Een lage opkomst kan doorgaans worden gelezen als een afstraffing van de zittende partijen. Het winterse weer, met sneeuw en regen, kan er ook toe hebben bijgedragen dat veel Italianen deze stembusgang aan zich voorbij lieten gaan.

Ongeloof

Europa kijkt met ongeloof naar Italië, nu er voor het eerst geen werkbare meerderheid is in de Senaat. Meteen opnieuw naar de stembus gaan, is in deze complexe situatie geen oplossing.

Dit zei Enrico Letta, de rechterhand van de centrumlinkse leider Bersani, maandagavond tijdens een persconferentie.  Er moet een oplossing worden gevonden die rekening houdt met de ''sociale vermoeidheid'' na het bezuinigingsbeleid van het afgelopen jaar. Ook moet de door schandalen geteisterde politiek het vertrouwen van de burger herwinnen, aldus Letta.

Verkiezingen Italië naderen einde

Hij gaf toe dat zijn centrumlinkse tegenpool, Pier Luigi Bersani, met diens partijencoalitie de meeste stemmen heeft behaald voor de Tweede Kamer. © ANP
Toch laat de uitslag van zowel de Kamer als van de Senaat op zich wachten. © ANP
Berlusconi's rechterhand Angelino Alfano heeft maandagavond de overwinning van het centrumrechtse kamp bij de Senaatsverkiezingen opgeëist. © AFP
Hij gaf zijn persconferentie na een nieuwe prognose van de RAI, die Berlusconi opnieuw aan kop ziet in de vier meest cruciale regio's. © ANP
Feministen protesteren tegen Berlusconi als hij zijn stem uitbrengt. De vrouwen hadden 'Basta Berlusconi' op hun rug geschreven. © AFP
Derde wordt de Beweging 5 Sterren van de komiek Beppe Grillo, een protestbeweging die voor het eerst in het landelijke parlement komt met 19 à 21 procent van de stemmen. © AFP
De stembureau's in Italië gingen zondag al open en sloten maandag om 15.00 uur. De opkomst viel de eerste dag tegen. Om 19.00 uur bleef het aantal kiezers dat een stem uitbracht steken op 44 procent, tegen 46,5 procent op hetzelfde tijdstip bij de parlementsverkiezingen in 2008. © AFP
Mogelijk werd dit mede veroorzaakt door het slechte weer. Over de opkomst maandag is nog niets bekend. © Italië
Europa kijkt met ongeloof naar Italië, nu er voor het eerst geen werkbare meerderheid is in de Senaat. Meteen opnieuw naar de stembus gaan, is in deze complexe situatie geen oplossing. Dit zei Enrico Letta, de rechterhand van de centrumlinkse leider Bersani, maandagavond tijdens een persconferentie. © AFP
De RAI voorspelt dat geen werkbare politieke meerderheid kan worden gevormd in de Senaat zonder de komiek Beppe Grillo. Centrumrechts is volgens de publieke omroep goed voor 112 senaatszetels, centrumlinks voor 105, het kamp van demissionair premier Monti voor 20. Voor een meerderheid in de Senaat zijn minimaal 158 zetels nodig. © AFP
Journalisten wachten op de verkiezinsuitslag in het hoofdkwartier van de Democratische Partij (PD) in Rome. © AFP
Banners worden bij een stembureau in Rome van de muur gehaald. © AFP
De stemmen worden geteld in de Italiaanse hoofdstad. © AFP