KASUNGU - In landen met een hoge babysterfte is niet alleen een tekort aan medische voorzieningen, maar vooral ook gebrek aan kennis. "Dat is misschien wel het ergste probleem", stelt een regiomanager van het Rode Kruis.

Babysterfte is dit jaar onderwerp van de 3FM Serious Request, die het Rode Kruis samen met de radiozender organiseert. De inzamelingsactie gaat dinsdag van start.

Per jaar sterven wereldwijd 5,5 miljoen baby's nog voor, tijdens of vlak na de geboorte. De kindersterfte is de laatste tien jaar wel iets gedaald, maar babysterfte daarentegen is gegroeid. Elke zes seconden overlijdt een baby, berekende het Rode Kruis.

Rode Kruis-ambassadeur en 3FM-dj Eric Corton reisde eind oktober naar het district Kasungu in Malawi, om daar de problematiek met eigen ogen te zien en verslag te doen. NU.nl reisde met hem mee.

Oorzaken

De belangrijkste oorzaken van de hoge babysterfte zijn gebrek aan goede medische zorg en begeleiding tijdens de zwangerschap en onvoldoende kennis bij de moeders. Bijkomende problemen zijn armoede, droogte en ziektes.

Ook in Malawi (15,4 miljoen inwoners) is het babysterftecijfer de laatste paar jaar iets toegenomen, blijkt uit cijfers van het Rode Kruis. Met 31 op de 1000 levend geborenen is de neonatale sterfte (binnen een maand na de geboorte) bovendien tien keer zo hoog als in Nederland. Het aantal doodgeboren baby's is zelfs 40 op 1000 zwangerschappen.

Voorlichting

Marianne Deelder, regionaal programma manager van het Rode Kruis in zuidelijk Afrika stelt: "Het blijft moeilijk om vast te stellen wat de grootste problemen zijn en wat de beste aanpak is. Maar ik denk dat gebrek aan recente kennis wel een van de ergste is. Daarom zijn we in Malawi nu vooral bezig met voorlichting."

Mede daarom is volgens haar voor deze actie gekozen voor Malawi; om niet alleen de problemen, maar ook de oplossingen te kunnen laten zien. De organisatie helpt bijvoorbeeld met de bouw van gezondheidsposten waar voorlichting wordt gegeven en wegings- en inentingssessies worden gehouden.

Lokale vrijwilligers van het Rode Kruis gaan daarnaast regelmatig op huisbezoek bij zwangere vrouwen om ze voor te lichten over de zwangerschap en de zorg voor hun baby.

Bijgeloof

Ze praten ook over gezinsplanning. Het Rode Kruis verstrekt gratis condooms en anticonceptiemiddelen. Maar ook bij anticonceptie is voorlichting essentieel. Dat illustreert bijvoorbeeld het verhaal van de 37-jarige Agnes Nyirenda, die in het districtsziekenhuis in Kasungu net is bevallen van haar vijfde kind en daar vertelt hoe het na de vorige zwangerschap mis ging.

In 2011 beviel Nyirenda van een tweeling, toen ze nog op weg was naar het ziekenhuis. De te vroeg geboren baby's overleefden het allebei niet. De moeder kreeg in het ziekenhuis anticonceptie, zodat haar lichaam kon herstellen. Ze wachtte daar echter mee tot ze klaar was met een ander medicijn (tegen hoge bloeddruk), en werd alsnog zwanger.

Het is bijgeloof dat je geen twee medicijnen tegelijk mag nemen, vertelt Linda Mwambaku van het Rode Kruis Malawi. "Mensen denken dat ze vergiftigd worden."

Dat soort traditionele gebruiken maken het geven van goede hulp soms lastig, zegt haar collega Patrick Phiri. Ook weten veel vrouwen niet dat rug- of buikpijn tijdens de zwangerschap niet normaal is. "Dan gaan ze niet of te laat naar een betrouwbare arts, maar naar een dorpsarts. Daar krijgen ze een vreemd drankje en niet veel later bevallen ze van een dode baby."

Complicaties

Deze traditionele (dorps)vroedvrouwen zijn in Malawi bekend als Traditional Birth Attendant (TBA). Deze zijn in 2007 door de regering verboden, vertelt Phiri. "Maar het gebeurt nog steeds."

Een 'normale' bevalling gaat bij een TBA vaak nog wel goed, maar ze zijn niet opgeleid en kunnen geen complicaties behandelen.

Hanna Emmering, woordvoerder van het Rode Kruis, legt uit: "Het gaat dan om dingen als een stuitligging, een baby die met de armen eerst naar buiten komt of een navelstreng die om het hoofdje van de baby zit. Bovendien herkennen ze zulke complicaties niet op tijd, laat staan dat ze een keizersnede zouden kunnen uitvoeren."

Ver lopen

Ook is het niet ongewoon dat een vrouw bevalt als ze onderweg is naar het ziekenhuis. "De exacte uitgerekende datum is meestal niet bekend," legt Mwambaku uit. "Dus soms zijn ze veel verder dan ze denken, en gaat het mis."

Het merendeel van de Malawische bevolking woont in kleine dorpjes op het platteland, vaak op uren, soms dagen, lopen van de dichtstbijzijnde kliniek. In het district Kasungu zijn nu 26 klinieken, die gemiddeld 18 kilometer van elkaar liggen, maar in sommige gevallen veel verder.

Veel zwangere vrouwen gaan daarom als ze denken 8 maanden zwanger te zijn naar een kliniek of ziekenhuis, waar ze in speciaal gebouwde opvanghuizen wachten op de bevalling. Vaak met tientallen tegelijk.

Drukke artsen

De klinieken en ziekenhuizen kampen met grote tekorten aan medisch materiaal en personeel. Ook Rode Kruis-regiomanager Deelder benadrukt dat naast voorlichting en begeleiding vooral meer medische voorzieningen en materiaal nodig is.

Het Rode Kruis draagt onder meer bij aan de opleiding van medisch personeel voor de dorpsklinieken en voorziet klinieken van schoon water. Ook worden sinds kort 'mamakits' uitgedeeld, met materiaal dat vrouwen moeten meebrengen bij een bevalling in een kliniek of ziekenhuis (de medische zorg zelf is wel gratis). Daarin zit onder meer een plastic zeil, naald en draad, zeep en scheermesjes om de navelstreng door te snijden.

Met 3FM Serious Request hoopt het Rode Kruis geld in te zamelen om deze hulp - in Malawi maar ook in andere landen - uit te breiden. De actie in het Glazen Huis is dit jaar van 18 tot en met 24 december.

Reportage over babysterfte in Malawi

Interview met Eric Corton

Babysterfte in Malawi

Per jaar sterven wereldwijd 5,5 miljoen baby's nog voor, tijdens of vlak na de geboorte. Babysterfte is dit jaar onderwerp van de actie Serious Request, die het Rode Kruis samen met radiozender 3FM organiseert. © Ben Houdijk/3FM
Eric Corton reisde eind oktober naar Malawi om voor 3FM Serious Request verslag te doen van de problematiek rond het thema babysterfte. © Ben Houdijk/3FM
Een zwangere Malawische wordt onderzocht in een gezondheidskliniek. Kortgezegd zijn de belangrijkste oorzaken voor hoge babysterfte: gebrek aan goede medische zorg en begeleiding tijdens de zwangerschap en onvoldoende kennis bij de moeders. © Ben Houdijk/3FM
Vrouwen staan in de rij voor de gezondheidspost in Mdunga voor de maandelijkse wegings- en inentingssessie. Daar wordt de groei van de baby's in de gaten wordt gehouden en krijgen ze een TBC-injectie. © Ben Houdijk/3FM
In gezondheidsposten wordt door overheidspersoneel voorlichting gegeven, met hulp van lokale vrijwilligers van het Rode Kruis. Vaak in de vorm van een toneelvoorstelling, zoals hier in Mitula. © NU.nl/Jisca Cohen
Bij een voorlichtingsessie in de gezondheidspost in Mitula zingen en klappen zwangere vrouwen uitbundig mee met een lied over borstvoeding. De meeste vrouwen zitten op de grond, vrijwel allemaal met een baby of peuter op schoot. © NU.nl/Jisca Cohen
De klinieken en ziekenhuizen kampen met grote tekorten aan medisch materiaal en personeel. De kraamafdeling van het ziekenhuis in Kasungu heeft vier bedden voor bevallingen. © Ben Houdijk/3FM
In het districtsziekenhuis in Kasungu komen maandelijks wel 600 vrouwen, dagelijks zijn er gemiddeld 27 bevallingen en vijf keizersnedes. © Ben Houdijk/3FM
In het districtsziekenhuis in Kasungu zitten vrouwen met hun pasgeboren baby op de grond, omdat er niet genoeg bedden zijn. © Ben Houdijk/3FM
Ook in de donkere gang van de kraamafdeling hangen vrouwen rond. Er hangt een doordringende chloorlucht. © Ben Houdijk/3FM
Met een houten plankje met ronde gaten kan de ontsluiting worden gemeten. Het Rode Kruis benadrukt dat naast voorlichting en begeleiding vooral meer medische voorzieningen en materiaal nodig is. © Ben Houdijk/3FM
Het Rode Kruis draagt onder meer bij aan de opleiding van medisch personeel van gezondheidsposten. Ook worden sinds kort 'mamakits' uitgedeeld, met materiaal dat vrouwen moeten meebrengen bij een bevalling in een kliniek of ziekenhuis. © Ben Houdijk/3FM
In een 'mamakit' zit onder meer een plastic zeil, draagdoek, naald en draad, zeep, scheermesjes om de navelstreng door te snijden en lucifers voor als de electriciteit uitvalt. Ook zit er een wasteiltje voor de baby bij. © Ben Houdijk/3FM
Joyce Paolo (21) beviel drie keer voor de zwangerschap voltooid was van een doodgeboren kindje, omdat ze niet de juiste medische zorg kreeg. Ze is weer zwanger en wil het nu anders gaan aanpakken. © NU.nl/Jisca Cohen