AMSTERDAM -  De 65-jarige Yvonne Basebya moet levenslang de gevangenis in van het Openbaar Ministerie (OM). 

Donderdag eiste het OM bij de rechtbank in Den Haag de uiterste vrijheidsstraf omdat de vrouw in 1994 in Rwanda zou hebben meegedaan aan de genocide op de Tutsi-bevolking.

Bij die genocide, die voortkwam uit een burgeroorlog die in 1990 was uitgebroken, werden in 1994 in ongeveer 100 dagen 600.000 tot 800.000 Tutsi's en gematigde Hutu's vermoord.

De Hutu's zagen de Tutsi's als vijand van de staat en vereenzelvigden hen met het Rwandese Patriottistisch Front, dat tegen het overheidsleger streed. Het verwerd onder Hutu's tot een ideologie om alle Tutsi's te willen uitroeien. Begin april 1994 mondde dat uit in een bloedige geweldsorgie.

Opgehitst

Volgens het OM heeft Basebya, die inmiddels de Nederlandse nationaliteit heeft, 2 jaar lang een militie van jonge mannen geleid, die werden opgehitst om Tutsi's aan te vallen. Op bijeenkomsten die door onder anderen Basebya zouden zijn georganiseerd, werden de mannen toegesproken en werden liederen gezongen, aldus justitie.

Die hadden niet alleen als doel om de militie op te warmen voor geweld tegen de 'kakkerlakken' - 'inyenzi' - zoals Tutsi's werden genoemd, maar ook om hen bang te maken. Dat Basebya niet zelf een kapmes of knuppel ter hand heeft genomen, maakt haar niet minder verantwoordelijk, vindt het OM.

Sterker nog: ze was de drijvende kracht achter de orgie van geweld in haar woonomgeving, vindt de officier van justitie.

''En daarmee een van de meest verantwoordelijken daarvoor.'' Ze woonde in de wijk Gikondo van de hoofdstad Kigali. Dat ze relatief rijk was en goed opgeleid doet haar zaak ook geen goed, zo meent het OM. Ze kon nadenken en, doordat ze geen analfabeet was en en niet financieel afhankelijk, haar eigen keuzes maken. ''En dat heeft ze gedaan'', aldus het OM.

Basebya is volgens justitie ''een echte dader''.

Vuil werk

''Juist bij zware delicten zijn het de echte plegers die achter de schermen blijven en anderen het vuile werk laten doen.''

De vrouw zou achter drie moorden zitten die justitie ziet als genocide, omdat ze passen in het streven alle Tutsi's uit te roeien. Verder beschuldigt justitie haar onder meer van nog een 'gewone' moord, van poging tot genocide, aanzetten tot genocide en bedreiging van Tutsi's.