AMSTERDAM - De Oekraïense oorlogsmisdadiger John Demjanjuk is op 91-jarige leeftijd overleden. Dat meldde de Duitse politie zaterdag.

Volgens de Duitse krant Bild stierf Demjanjuk in een bejaardenhuis in Bad Feilnbach bij Rosenheim in de Zuid-Duitse deelstaat Beieren.

Demjanjuk, een voormalige bewaker van nazi-vernietigingskamp Sobibor, werd in mei 2011 veroordeeld voor medeplichtigheid aan de moord op circa 28.000 joden, onder wie veel Nederlanders.

Hij kreeg vijf jaar cel, maar hoefde nog niet naar de gevangenis. Hij mocht zijn hoger beroep in vrijheid afwachten. De rechters besloten daartoe omdat Demjanjuk wegens zijn stateloosheid geen mogelijkheid had om te vluchten.

Onschuldig

Demjanjuk, die als automonteur in Ohio werkte, werd in 2009 uitgeleverd aan Duitsland vanuit de Verenigde Staten. Hij verloor daarbij zijn Amerikaanse staatsburgerschap. De aanklagers hadden gehoopt de zaak in mei 2010 te kunnen afronden, maar dat werd een jaar later.

Dat kwam onder meer door de broze gezondheid van de Oekraïner. Hij lag tijdens de zittingen dan ook vaak in bed of zat in een rolstoel.

Demjanjuk heeft altijd volgehouden dat hij nooit in Sobibor is geweest, waar in 1942 en 1943 ongeveer een kwart miljoen joden werden vermoord.

Volgens zijn advocaten is hij het slachtoffer van een persoonsverwisseling, ondanks dat er documenten zijn die aantonen dat Demjanjuk als bewaker in het kamp werkte. Ook hebben getuigen verklaard dat hij in het kamp werkte.

Doodstraf

Eerder in zijn leven werd Demjanjuk aangezien voor Ivan de Verschrikkelijke, een kampbeul die vele Joden vermoordde in Treblinka, een ander vernietigingskamp van nazi-Duitsland. Hij zat acht jaar in een Israëlische cel.

Uiteindelijk werd hij na jarenlange beroepsprocedures vrijgesproken, na in 1988 te zijn veroordeeld tot de doodstraf.

Het openbaar ministerie heeft, zoals gebruikelijk in gevallen als deze, een onderzoek ingesteld naar Demjanjuks dood.

De zaak werd gezien als een van de laatste, zo niet de allerlaatste, grote nazi rechtszaken. Het was voor het eerst in de geschiedenis van Duitsland dat iemand werd veroordeeld op basis van het feit dat iemand een bewaker was, zonder specifiek bewijs voor moord.

Radertje

De Oekraïense oorlogsmisdadiger John Demjanjuk was slechts een radertje in een groter geheel. Nu zijn definitieve veroordeling uitblijft zal zijn aandeel in de Holocaust een open zenuw blijven.

Dat zei historicus David Barnouw van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie NIOD zaterdag naar aanleiding van het overlijden van Demjanjuk. ''Van kamp Auschwitz kwamen nog mensen terug. Van Sobibor kwamen nauwelijks mensen terug'', weet Barnouw.

Lees de laatste Twitterberichten over dit onderwerp op NUlive

John Demjanjuk als helper van nazi-Duitsland