PRAAG - Vaclav Havel, de oud-president van Tsjecho-Slowakije en Tsjechië, is zondag op 75-jarige leeftijd in zijn slaap overleden. Dat heeft zijn bureau laten weten.

Hij stierf na een lange ziekte in zijn huis in Hradecek, terwijl zijn vrouw en een aantal kloosterzusters bij hem waakten.

De kettingroker Havel onderging in 1996 een operatie wegens longkanker en had problemen met de luchtwegen.

Havel, van oorsprong dichter en toneelschrijver, was een van de belangrijkste dissidenten tijdens het communistische regime in Tsjechoslowakije.

Hij behoorde in 1977 tot de ondertekenaars van Charta '77, een manifest waarin dissidenten opkwamen voor de vrijheid van meningsuiting en democratie in Tsjechoslowakije.

President

Havel werd na de val van het communisme in 1989 president van Tsjechoslowakije. Toen Tsjechië en Slowakije op 1 januari 1993 uit elkaar gingen, werd hij president van Tsjechië. Hij legde die functie na twee termijnen in 2003 neer.

Vorige week trad hij voor het laatst in de openbaarheid, toen hij in Praag de dalai lama, de geestelijk leider van de Tibetanen, ontving.

Erasmusprijs

Havel ontving in 1986 de Erasmusprijs. Oorspronkelijk wilde de stichting die de onderscheiding toekent, de dissidentenbeweging Charta '77 bekronen, maar minister Hans van den Broek van Buitenlandse Zaken verzette zich daartegen, omdat hij vreesde dat de betrekkingen met Tsjechoslowakije dan zouden worden geschaad.

Daarom werd besloten de prijs toe te kennen aan Havel, een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de beweging.

Symbool

Petr Necas, de huidige premier van Tsjechië, noemde de dood van Havel zondag een enorm verlies. "Aan deze grote staatsman is het te danken dat Tsjechië zich op het Westen heeft gericht.''

De Tsjechische president Vaclav Klaus, in 2003 opvolger van Havel: ''Havel werd het symbool van de moderne Tsjechische staat.''

Volgens de Duitse bondskanselier Angela Merkel was Havel 'een groot Europeaan'. "Zijn inzet voor vrijheid en democratie blijft net zo onvergetelijk als zijn grote menselijkheid. Juist wij Duitsers hebben veel aan hem te danken.''

Reactie Rutte

Premier Mark Rutte stelt dat de wereld Havel zal herinneren als een groot man, die grote persoonlijke risico's nam om de situatie in zijn land te verbeteren.

Volgens Rutte heeft de schrijver die eerst mensenrechtenactivist werd tijdens het communistische regime in Tsjechoslowakije, en vervolgens president van zijn land laten zien ''dat een mens echt het verschil kan maken'' en ''dat dictaturen niet onaantastbaar zijn''.

Koningin Beatrix zal via een telegram haar medeleven betuigen aan de nabestaanden van Havel, meldde de Rijksvoorlichtingsdienst zondag.

Rouwen

De Tsjechische bevolking rouwde zondag om het heengaan van oud-president Vaclav Havel en met haar wereldleiders. Op de Praagse burcht wapperde een zwarte vlag en Tsjechen staken kaarsen aan.

"Meneer de president, dank u voor democratie", stond op een briefje dat was neergelegd bij het monument voor de Fluwelen Revolutie in het centrum van Praag. Andere rouwenden brachten een bezoek aan het huis van Havel om bloemen te leggen of een kaars aan te steken. Een van hen was de 67-jarige Josef Klik. "Hij is een onvergetelijk persoon die heeft bijgedragen aan de val van het communisme. En daarna bleef hij een morele autoriteit voor het gewone volk", zei hij.

Op het Wenceslas-plein kwamen mensen bijeen voor een herdenkingsbijeenkomst. Op ditzelfde plein wist Havel in 1989 honderdduizenden betogers op de been te krijgen. Deze demonstratie luidde het begin van de Fluwelen Revolutie in.

Vaclav Havel overleden