AMSTERDAM - Bij een veldslag om een dorp in Afghanistan hebben Nederlandse militairen in 2007 elf burgers neergeschoten, van wie er vier overleden. Dat blijkt uit gelekte logboekgegevens van het Amerikaanse leger.

Die werden dit weekeinde gepubliceerd door de klokkenluiderssite Wikileaks.

Het dorp Chenartu lag op 22 maart 2007 onder vuur van de Taliban en het Nederlandse leger probeerde te helpen bij de verdediging. Tijdens de slag schoten de Nederlanders vier burgers dood, en nog eens zeven burgers raken gewond, melden de Amerikanen op 28 maart 2007.

Onderzoek

"De Nederlanders zijn een officieel onderzoek gestart en zijn bezig met een pro-actieve public relations campagne om politiek tumult hier en in Nederland te voorkomen", schrijven de Amerikanen. "Ofschoon het besluit om te vuren gerechtvaardigd was, bestaat het gevaar dat omdat deze actie mis ging ze in de toekomst zullen twijfelen met negatieve gevolgen voor de veiligheid in de provincie."

Dat er tijdens de Nederlandse missie onschuldige burgers in Afghanistan omkwamen, is al langer bekend. Met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur wist RTL Nieuws al te achterhalen dat er in totaal 110 burgers zijn omgekomen door Nederlands vuur. In totaal keerde Defensie aan nabestaanden zo'n 350.000 euro aan schadevergoedingen uit. Preciezere informatie over incidenten ontbrak echter.

Verslag

Defensievoorlichter Maarten Hilbrandie bevestigt het incident en wijst erop dat dit ook door het leger in een verslag is gemeld. Dat het niet meteen helder is dat dit burgers betrof erkent hij, maar hij stelt: "Als we melden dat het een Apache helikopter betreft dan mag je er vanuit gaan dat dit een Nederlandse gevechtshelikopter is."

Een onderzoek door het Openbaar Ministerie naar het incident heeft geen aanleiding opgeleverd voor vervolging van de betrokken militairen.

Het ministerie van Defensie maakt zich wat betreft de Nederlandse aspecten verder geen zorgen over het uitlekken van ruim 90.000 geheime documenten over de acties van de Amerikanen in Afghanistan.

Over de acties van coalitiegenoten van de ISAF of over het uitlekken van geheime documenten op zich wil de woordvoerder niets kwijt. ,,We vinden er niks van, we hebben er geen mening over en gaan niet over elkaar praten'', zei hij.

Motorrijder

De logboeken melden verder een incident met een motorrijder die een konvooi van Task Force Uruzgan tegemoet kwam. Toen die een stopteken negeerde werd hij in het been geschoten. De man is naar een lokaal ziekenhuis gebracht.

Nederland behouden

De Amerikanen voerden op 14 mei 2007 overleg met diverse hoogwaardigheidsbekleders uit de VS en het Verenigd Koninkrijk, onder wie de voormalig Amerikaanse ambassadeur Ronald Neuman. Onderwerp van gesprek waren het drugsbeleid, hoe moet worden omgegaan met de Afghaanse president Karzai, en eenheid in het land te krijgen zonder onderhandelingen met de Taliban te voeren.

De Britten vragen tijdens dat overleg om hulp van de Amerikanen "om te verzekeren dat Canada en Nederland hun militaire aanwezigheid in Afghanistan verlengen." Ook wordt besproken dat het belangrijk is om "het aantal burgerdoden maximaal te reduceren", zodat er internationaal een grotere kans is dat er een ferm standpunt tegen Iran wordt ingenomen.

Wikileaks

Mogelijk is meer informatie over het Nederlandse leger te vinden tussen de bijna 92.000 gelekte Afghanistan-verslagen. Op dit moment is het grootste deel daarvan beschikbaar op de klokkenluiderssite Wikileaks, waar de stukken aan zijn gelekt.

De Amerikaanse overheid zou de website overigens willen proberen te stoppen, en sommige deskundigen vrezen zelfs voor het leven van Wikileaks-oprichter Julian Assange. Zelf zei hij vorige maand tegen NU.nl zich daar geen zorgen over te maken.

De liberalen in het Europees Parlement onderzoeken hoe klokkkenluiders betere bescherming kan worden geboden. D66-politica Marietje Schaake neemt daarin het voortouw.