BERLIJN - Met gasten uit de hele wereld heeft Duitsland maandag de val van de Berlijnse Muur twintig jaar geleden feestelijk herdacht.

Tienduizenden Berlijners verzamelden zich langs de route waar ooit de muur stond die de Duitse hoofdstad decennialang in tweeën verdeelde.

Bondskanselier Angela Merkel verwelkomde voor de historische herdenking president Nicolas Sarkozy van Frankrijk, de Britse premier Gordon Brown, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton en de voormalige Sovjetleider Michail Gorbatsjov.

In tegenstelling tot zijn voorgangers, die eerder vaker met harde hand hadden ingegrepen in Oost-Europese landen, liet president Gorbatsjov in 1989 de val van het communisme toe in de DDR, het toenmalige Oost-Duitsland.

De Nederlandse premier Jan Peter Balkenende was ook aanwezig bij de festiviteiten in Berlijn.

Brandenburger Tor

De hele dag stond in het teken van de herdenking, maar het hoogtepunt was het Feest van de Vrijheid bij de Brandenburger Tor in hartje Berlijn, decennialang het symbool van de Duitse deling.

''Vrijheid ontstaat niet vanzelf. Voor vrijheid moet gevochten worden!'' aldus Merkel in haar toespraak. De christendemocrate repte over een ''waarlijk gelukkig ogenblik voor de Duitsers''. Merkel, die zelf in de DDR is opgegroeid: ''Voor mij was het een van de gelukkigste momenten van mijn leven''.

Kristallnacht

Merkel herinnerde ook aan de pogroms tegen Joden op 9 november 1938 en noemde de 'Kristallnacht' het ''donkerste hoofdstuk van de Duitse geschiedenis''.

In de nacht van 9 op 10 november 1938 begon de systematische vervolging van Joodse burgers door de nazi's. Winkels, bedrijven, synagogen en woningen van vele duizenden Joden werden vernield. Vele tientallen Joden kwamen die nacht om.

Domino

Na een duwtje van oud-president Lech Walesa van Polen viel maandagavond in Berlijn een 1,5 kilometers lange rij van duizend dominostenen om. De beschilderde en beschreven, 2,5 meters hoge dominostenen stonden opgesteld waar ooit de Berlijnse Muur liep van het Potsdamse Plein naar de Brandenburger Tor.

Ook in het echte leven had Walesa historische dominostenen omgegooid wat uiteindelijk zou leiden tot de val van de Muur: Walesa richtte in Polen Solidarnosc op, de eerste vrije vakbond in het communistische Oost-Europa.

Den Haag

In Den Haag herdacht de ambassadeur van de Bondsrepubliek, dr. Thomas Läufer, de doden die aan de Berlijnse Muur zijn gevallen door het Schiessbefehl (schietbevel). Hij herinnerde eraan dat de val van de Muur niet alleen een Duitse aangelegenheid was: er kwam een einde aan de Koude Oorlog, toen in Europa twee blokken tegenover elkaar stonden.

Daarna was het feest op het grasveld voor de ambassade aan de Groot Hertoginnelaan, met Oost-Duitse braadworst en West-Duits bier.

Trabantclub Nederland zette de viering luister bij met een tiental Trabantjes, de wat simpele Oost-Duitse autootjes die na de val van de Muur het symbool werden voor DDR-burgers die in het rijke Westen de verworvenheden van het kapitalisme kwamen verkennen.

Feest Brandenburger Tor