Al bijna vijf jaar zijn de Britten bezig om de Europese Unie te verlaten. Op dit moment wordt er hard gewerkt om op het allerlaatste moment nog een deal te kunnen sluiten. Maar is daar nog wel genoeg tijd voor? En wat zijn de opties als het niet lukt om een deal te sluiten? Dit zijn de drie Brexit-scenario's.

De Brexit-onderhandelingen: het lijkt alsof er maar geen einde aan komt. En dat is niet gek, want het akkoord dat moet worden gesloten is enorm. Als er een deal komt, moeten de partijen een document van meer dan duizend pagina's ondertekenen.

Het Verenigd Koninkrijk is afgelopen januari al uit de EU gestapt, maar de deal treedt pas in werking als over ruim zes weken de transitieperiode afloopt; de periode tussen de Brexit en de nieuwe relatie tussen de twee partijen, waarin het VK nog Europese regels hanteert om de overgang voor bedrijven te vergemakkelijken.

Wat zijn de opties en hoe snel moeten er knopen doorgehakt worden om nog een deal te kunnen sluiten? We leggen het uit.

Optie 1: er komt een deal

Dit is de aantrekkelijkste optie. In dit scenario blijft de interne markt van de EU open voor de Britten, en andersom blijft de Britse markt toegankelijk voor de lidstaten. Wel zal er veel minder samenwerking plaatsvinden op terreinen als regelgeving, veiligheid en defensie.

Maar de tijd voor dit scenario begint te dringen. Want als het de partijen nog lukt om een deal te sluiten, moet die deal ook nog goedgekeurd worden door het Europees parlement en door de parlementen van afzonderlijke lidstaten. Om dat te kunnen doen moet de tekst vertaald worden naar alle talen van de lidstaten en vervolgens worden uitgekamd door juristen. Om dit proces geordend te laten verlopen heeft de EU eerder gezegd dat er op 31 oktober een deal had moeten zijn. We zitten dus al in blessuretijd.

Toch zijn er positieve geluiden. Zo zeggen bronnen tegen persbureau Bloomberg dat er volgende week een overeenkomst kan worden bereikt. Als dat inderdaad lukt, is het waarschijnlijk een vrij beperkte deal, zegt Brexit-specialist Rem Korteweg van Instituut Clingendael tegen NU.nl. "Er zullen afspraken gemaakt worden over de handel in goederen, maar niet veel meer. Er zal niet veel in staan over het dienstenverkeer, wat verreweg de belangrijkste economische bedrijvigheid is van het VK." Ook een akkoord zal dus gepaard gaan met behoorlijk wat economische kosten, denkt Korteweg.

Optie 2: het VK verlaat de EU zonder deal

Het tweede scenario is de no deal-Brexit, die de Britse premier Boris Johnson ook wel een 'Australië-deal' noemt - volgens Korteweg een eufemisme. Johnson verwijst daarmee naar de manier waarop de EU handeldrijft met Australië, namelijk zonder handelsakkoord. Johnson heeft meerdere keren gezegd dat hij bereid is om weg te lopen van de onderhandelingstafel als de EU om te veel concessies vraagt.

Op het moment dat er geen deal komt, zal handel een stuk kostbaarder worden. De regels van de handelsorganisatie WTO worden dan namelijk automatisch ingesteld, met invoerheffingen op veel producten als gevolg. Dat is volgens deskundigen een economisch rampscenario.

Ook verwachten deskundigen een enorme chaos op het moment dat de transitieperiode dit jaar afloopt. Zo voorspelde de Britse overheid dat er direct na de jaarwisseling in Dover een rij van zevenduizend vrachtwagens komt te staan van vrachtwagenchauffeurs die de EU in willen zonder de juiste papieren. Dat betekent dat ze met hun goederen twee dagen moeten wachten voor ze de grens over kunnen steken.

Optie 3: een gedeeltelijke, tijdelijke deal

Als de tijd echt dringt, kan er op het laatste moment nog een gedeeltelijke deal worden gesloten. Deze deal is nog veel beperkter dan het akkoord in het eerste scenario en beslaat alleen de onderwerpen waar de partijen het al over eens zijn. Daarover maken de EU en het VK dan tijdelijke afspraken die zelfs gehanteerd kunnen worden zonder dat de EU ze ratificeert.

Als dit de uitkomst van de onderhandelingen wordt, zitten we nog een poosje vast aan de Brexit. De onderhandelingen gaan dan namelijk verder in 2021.