Ondanks dat de Britten in januari afscheid namen van de Europese Unie, is de Brexit nog steeds bezig. Sterker nog: aankomende week is voor de zoveelste keer een cruciaal moment in het proces. Vijf vragen over opnieuw een belangrijke week in dit ellenlange hoofdpijndossier.

De Brexit, is die nou nog niet voorbij?

Nee, zeker niet! Het Verenigd Koninkrijk maakt officieel misschien geen onderdeel meer uit van de EU, maar houdt tot het eind van dit jaar nog wel de Europese regels aan, zoals vrijhandel, Europese dierenpaspoorten en toegang tot wateren om te vissen.

Deze zogeheten transitieperiode geeft het VK de tijd om zich aan te passen op het leven na de Brexit. Hoe dat leven eruit gaat zien, is alleen nog de vraag: momenteel onderhandelen Brussel en Londen nog over hun toekomstige economische relatie.

Hoe gaan die onderhandelingen?

Niet zo best: ze zitten muurvast. Door de coronacrisis zijn er pas drie onderhandelingsrondes geweest en de EU en het VK staan op veel fronten, zoals de visserij en concurrentie, nog altijd mijlenver uit elkaar.

EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier verwijt de Britten dat ze wel de lusten van de EU willen, maar niet de lasten. "Je kan niet op twee bruiloften tegelijk dansen", verwoordde Barnier zijn frustratie deze week op de Duitse radiozender Deutschlandfunk. Aan de overkant van Het Kanaal vindt toponderhandelaar David Frost juist dat Brussel onbeweeglijk is.

Michel Barnier (r) en David Frost (l) overleggen bij een ontmoeting in Brussel vóór de uitbraak van het coronavirus. Sinds de virusuitbraak wordt er alleen nog maar gevideobeld tussen de twee partijen. (Foto: Pro Shots)

Wat is het grootste pijnpunt?

De EU biedt het VK een vrijhandelsakkoord aan met als voorwaarde dat de Britten zich aan Europese afspraken binden over onder meer belastingen, arbeidsnormen en milieustandaarden. Zo voorkomt Brussel dat de Britten op steenworp afstand bijvoorbeeld de arbeidsnormen kunnen vermageren en zo een concurrentievoordeel krijgen. De EU ziet het behouden van de Europese standaarden als het creëren van een "gelijk speelveld", en dat is het grootste pijnpunt bij de onderhandelingen.

“Als ze doorkrijgen dat we hier nooit mee akkoord zullen gaan, dan kunnen we pas vooruitgang boeken”
David Frost, Britse toponderhandelaar, over de houding van Brussel

Het VK wil ook een vrijhandelsakkoord en claimt na de Brexit hoge standaarden te zullen houden, maar weigert zich te binden aan de Europese standaarden. "Het zogeheten gelijke speelveld zou ons land vastketenen aan Europese regels en standaarden, op een manier die ongekend is bij dit type vrijhandelsakkoorden", zei Frost na de laatste ronde. "Als ze doorkrijgen dat we hier nooit mee akkoord zullen gaan, dan kunnen we pas vooruitgang boeken."

Analisten zeggen dat de Britten niet akkoord willen gaan met de Europese standaarden, omdat het anders moeilijker wordt voor het VK om een handelsakkoord te sluiten met andere landen. Als de Britten de Europese regels zouden blijven houden, zou een handelsakkoord met de Verenigde Staten bijvoorbeeld niet over landbouw kunnen gaan, omdat de Amerikaanse chloorkip niet op de Europese markt mag komen.

Door naar aankomende week: waarom is deze zo belangrijk?

Maandag start de vierde onderhandelingsronde. Dat is voorlopig de laatste ronde die op de agenda staat voor een belangrijke deadline eind juni. Vóór 1 juli moeten de Britten beslissen of ze de transitieperiode willen verlengen tot na december en dus langer de Europese regels willen vasthouden. De partijen zouden elkaar daarmee meer lucht geven om tot een akkoord te komen. De EU heeft al meerdere keren gezegd achter een verlenging te staan.

De regering-Johnson heeft alleen keer op keer gezegd de transitieperiode niet te willen verlengen en vanaf 2021 de Brexit helemaal rond te willen hebben. Johnson waarschuwde in maart zelfs misschien weg te willen lopen bij de onderhandelingstafel als er voor juli niet voldoende vooruitgang wordt geboekt.

Gaat het hele Brexit-proces alsnog uitlopen op een no deal?

Als we één ding hebben geleerd sinds het referendum in 2016, is dat onder druk alles vloeibaar kan worden. Afgelopen najaar leken de Britten ook de EU te verlaten zonder akkoord, maar kwam er na een concessie van Johnson alsnog schot in de zaak en rolde er een deal uit.

Het is dus nog te vroeg om hier een antwoord op te geven, maar met nog een week aan stilstand in de onderhandelingen lijkt het gevreesde no deal-scenario wel een stap dichterbij te komen.