De burgers van het Verenigd Koninkrijk (VK) gaan op 12 december naar de stembus voor vervroegde parlementsverkiezingen. Die moeten een einde maken aan de Brexit-patstelling die de Britse politiek verlamt.

Verenigd Koninkrijk naar stembus om Brexit-impasse te doorbreken

  • Premier Boris Johnson wist nieuw uittredingsakkoord niet door parlement te krijgen
  • 31 oktober verviel als Brexitdatum; Johnson gedwongen uitstel te vragen bij EU
  • EU verleende 'flexibel uitstel': nieuwe deadline is 31 januari 2020, maar VK mag ook eerder uittreden
  • Regering-Johnson riep op tot verkiezingen op 12 december
  • Lagerhuis ging dinsdagavond akkoord, met 438 stemmen voor en 20 tegen

Dinsdagavond werd over de verkiezingen gestemd in het Lagerhuis. 438 parlementariërs stemden voor verkiezingen op 12 december, 20 stemden tegen.

De motie voor nieuwe verkiezingen moet ook nog worden goedgekeurd door het Hogerhuis. Dat geldt in dit geval als een formaliteit, hoewel de Lords in theorie roet in het eten zouden kunnen gooien door de behandeling van de wet te vertragen.

Volgens de huidige planning wordt het parlement op woensdag 6 november ontbonden. De politieke partijen hebben dan vijf weken de tijd voor de verkiezingscampagne. De fractievoorzitter van de Conservatieve Partij, Jacob Rees-Mogg, zei in reactie op de stemming dat de regering woensdag haar plannen voor de komende tijd zal uiteenzetten.

Verkiezingen in het VK vinden doorgaans plaats in mei of juni. De laatste verkiezingen die in december werden gehouden, waren die van 1923.

Labour ging dinsdag overstag

De grootste oppositiepartij, Labour, hield in eerste instantie de boot af en onthield zich afgelopen maandagavond van stemming. Premier Johnson kreeg daardoor de tweederdemeerderheid die nodig is voor het uitschrijven van verkiezingen niet rond.

De regering kondigde dinsdag aan een plan van de kleinere oppositiepartijen Liberal Democrats (Lib Dems) en Scottish National Party (SNP) te zullen volgen. Via een eenvoudige wijziging van de kieswet was geen tweederdemeerderheid meer nodig, maar voldeed een simpele meerderheid.

Of die zet uiteindelijk nodig was, bleef in het midden. Labour besloot namelijk later op dezelfde dag over de eigen bezwaren heen te stappen en zich achter verkiezingen in december te scharen. Oppositieleider Jeremy Corbyn zei garanties uit Brussel te hebben ontvangen dat een no deal-Brexit op 31 oktober is uitgesloten. Hij beloofde de "ambitieuste en radicaalste campagne" die het land ooit gezien heeft.

Onenigheid over selectie verkiezingsdag

Aan het begin van de dinsdagavond was er nog veel onzekerheid over de haalbaarheid van een stembusgang voor de Kerst.

Door de ongebruikelijke route - die een simpele meerderheid vereiste in plaats van een tweederdemeerderheid - konden MP's wijzigingsvoorstellen inbrengen. In een aantal daarvan werd voorgesteld het kiesrecht uit te breiden naar zestien- en zeventienjarigen en burgers uit andere EU-landen die al lang in het VK wonen en werken.

De regering-Johnson liet weten de motie voor nieuwe verkiezingen te zullen intrekken als die wijzigingen werden aangenomen. Uiteindelijk selecteerde Lagerhuis-vicevoorzitter Lindsay Hoyle ze niet voor behandeling.

Ook over de gewenste verkiezingsdag werd tot het laatst mogelijke moment gesteggeld. De regering-Johnson gaf de voorkeur aan 12 december, terwijl Labour, de Lib Dems en de SNP 9 december voorstelden. Dat zou de regering te weinig tijd laten om alsnog het uittredingsakkoord van Johnson door het parlement te krijgen, aldus twee oppositiepartijen. Dat wijzigingsvoorstel werd verworpen met 315 tegen 295 stemmen.

Tien rebellen terug in Conservatieve Partij

In de marges van de ontwikkelingen in het Britse parlement vond ook een verzoening plaats. Tien van de 21 oud-Conservatieve MP's die afgelopen zomer door Johnson uit de partij werden gezet omdat zij tegen de regering stemden, zijn weer in de armen gesloten. Onder hen zijn Nicholas Soames, de kleinzoon van Winston Churchill, oud-minister van Onderwijs Nicky Morgan en Damian Green, die de rechterhand van Johnsons voorganger Theresa May was.

Het partijlidmaatschap van andere prominente rebellen, zoals oud-ministers van Financiën Philip Hammond en Ken Clarke en oud-minister van Justitie David Gauke, is niet hersteld. De jongere broer van Johnson, Jo, maakte geen deel uit van de groep van 21: hij stapte uit eigen beweging op en besloot zich niet meer verkiesbaar te stellen.

Vierde poging verkiezingen uit te schrijven gelukt

Johnson probeerde drie keer eerder vervroegde verkiezingen uit te schrijven, maar werd telkens gestuit door een gebrek aan steun in het Lagerhuis.

De oppositiepartijen herinnerden de premier aan zijn vaak herhaalde belofte dat het VK op 31 oktober uit de EU zou stappen en eisten dat een vertrek zonder deal op die datum eerst was uitgesloten.

Voor Johnson was het de eerste prioriteit om de nieuwe uittredingsovereenkomst die hij medio oktober bereikte met de EU door het parlement te loodsen. Toen het Lagerhuis liet weten de grote snelheid waarmee de regering dat wilde doen niet acceptabel te vinden, zette Johnson de pogingen zijn deal goedgekeurd te krijgen in de koelkast en riep hij volmondig op tot nieuwe verkiezingen.