De hoofdonderhandelaar van de Europese Unie in het Brexit-proces, Michel Barnier, heeft vrijdag toestemming van de EU-lidstaten gekregen om de onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk (VK) te intensiveren. Veel hoop op een deal is er echter nog niet - en de tijd dringt.

Een vrijdagmiddag gepubliceerde verklaring van de Europese Commissie (EC) stelt dat de EU en het VK "overeenstemming hebben bereikt over het intensiveren van de gesprekken in de komende dagen".

De intensivering volgde op een ontbijtbijeenkomst tussen Barnier en de Britse Brexit-minister Stephen Barclay. Die werd door beide mannen beschreven als "constructief".

"Brexit is als het beklimmen van een berg", zei Barnier na afloop tegen journalisten. "We hebben oplettendheid, vastberadenheid en geduld nodig."

In politiek jargon gaan de onderhandelaars uit beide kampen nu samen een 'tunnel' in. "Het is een tunnel met een heel klein lichtje aan het einde ervan", zei een van de diplomaten, waarmee hij verwees naar de geldende opvatting in Brussel, waar de kans op een tijdige deal wordt beschouwd als miniem.

De twee partijen zullen tijdens de gesprekken proberen een nieuwe uittredingsovereenkomst te bereiken voor aanvang van de Europese top op 17 en 18 oktober, die geldt als deadline voor zo'n deal.

Volgens de huidige planning stapt het VK op 31 oktober uit de EU.

Politiek bekvechten

Eerder deze week probeerden Downing Street en Brussel elkaar de schuld van het gebrek aan voortgang toe te schuiven. Anonieme bronnen uit de Britse regering hekelden een Europees gebrek aan flexibiliteit en welwillendheid, terwijl Johnson en zijn kabinet publiekelijk bleven volhouden er alles aan te doen om de onderhandelingen te laten vorderen.

EC-voorzitter Donald Tusk haalde op Twitter ongenadig hard uit naar Johnson. "Wat hier op het spel staat, is niet de overwinning in een stom spelletje zwartepieten", schreef hij.

Op donderdag kwam er wat dooi in de lucht. Dat gebeurde na een ontmoeting tussen de Britse premier Boris Johnson en de Ierse premier Leo Varadkar.

"Ik heb hoopgevende signalen van de Ierse premier gekregen dat er nog altijd een deal mogelijk is", zegt Tusk vrijdag tijdens een bezoek aan Cyprus. "Maar er is natuurlijk geen succesgarantie, en er is praktisch geen tijd meer."

Ook EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier klonk aanmerkelijk hoopvoller dan in de dagen daarvoor, na een ontbijtontmoeting met de Britse Brexit-minister Stephen Barclay. Die was "constructief", aldus Barnier.

Iedereen kijkt naar Dublin

Ierland speelt een sleutelrol bij de onderhandelingen, omdat de Europese buitengrens na een Brexit op het Ierse eiland komt te liggen. Ierland en het Britse Noord-Ierland zijn economisch nauw met elkaar verweven. Als onderdeel van het Goedevrijdagakkoord, dat in 1998 een einde maakte aan jaren van geweld tussen pro-Britse en pro-Ierse groeperingen, werd de grens tussen de twee landen opengesteld.

Een 'nee' uit Dublin op Britse voorstellen om de Ierse grenskwestie op te lossen is voor de rest van de EU doorslaggevend, maakte EC-voorzitter Tusk vorige week duidelijk.

De klok tikt door

Volgende week vindt er een EU-top plaats in Brussel, waar gesproken zal worden over de Brexit. Volgens de huidige planning vertrekken de Britten op 31 oktober uit de Europese Unie. Oorspronkelijk stond de Brexit gepland op 29 maart, maar die deadline werd twee keer verschoven.

Zelfs als Johnson en de EU erin slagen een akkoord te bereiken over een nieuwe uittredingsovereenkomst, is het onwaarschijnlijk dat de Britse premier genoeg tijd heeft om die door het Britse parlement te krijgen.

Op zaterdag 19 oktober, een dag na de top in Brussel, houdt het Britse Lagerhuis zitting om de Brexit te bespreken. Volgens een wet die afgelopen zomer werd aangenomen is dit de deadline waarop premier Johnson de EU om meer uitstel moet hebben gevraagd als er geen deal is bereikt en een no deal-Brexit dreigt.

Uitstel of geen uitstel?

De premier zegt publiekelijk onder geen beding om meer tijd te zullen vragen, maar in documenten die zijn regering indiende bij een rechtbank staat dat hij zich aan de wet zal houden. Die tegenstrijdigheid is nog niet uitgelegd door Downing Street.

Kenners achten het mogelijk dat Johnson die onduidelijkheid tot aan het laatst mogelijke moment zal laten voortbestaan, waarna hij een verkiezingscampagne in kan gaan met de boodschap dat hij zich keihard heeft ingezet om de Brexit op 31 oktober te laten plaatsvinden.

Johnsons Conservatieve Partij heeft in de peilingen een ruime voorsprong op Labour, de grootste oppositiepartij.