Een dag nadat de Britse premier Boris Johnson besloot het parlement tot 14 oktober te schorsen, heerst grote verontwaardiging in het Verenigd Koninkrijk. "Een staatsgreep", noemde de Labour-woordvoerder voor binnenlandse zaken de actie. Wat is er aan de hand?

Wat maakt deze prorogation uniek?

Het startschot van een nieuw parlementair jaar in het Verenigd Koninkrijk wordt traditiegetrouw gegeven met de Queen's Speech. In aanloop naar deze toespraak krijgt het Britse parlement regelmatig enige tijd vrijaf op basis van de Prorogation Act. Zo werden de parlementariërs dit decennium al zeven keer korte tijd met reces gestuurd. De opschorting van het parlement duurt sinds de jaren tachtig gemiddeld een week.

Johnson wil het parlement, dat 3 september terugkomt van reces, nu al op 9 september weer naar huis sturen. Het parlementaire jaar zal vervolgens pas op 14 oktober starten, wanneer koningin Elizabeth II in haar toespraak het regeerprogramma voorleest.

De schorsing van 23 werkdagen zal de langste sinds 1945 zijn. Een kleine kanttekening die hierbij moet worden geplaatst, is dat drie van deze vijf weken al als officieel reces ingeroosterd stonden vanwege de partijconferenties. Johnson heeft zijn prorogation dus slim gepland.

Aan de ene kant houdt de kersverse premier zich wettelijk aan de regels, maar critici zeggen dat de premier opzettelijk van een prorogation gebruikmaakt om debatten in het Lagerhuis over een 'no deal-Brexit' te vermijden.

Brits parlement geschorst: Wanneer gebeurde dat eerder?
180
Brits parlement geschorst: Wanneer gebeurde dat eerder?

Waarom maakt Johnson juist nu gebruik van dit middel?

Volgens Johnson is de opschorting van het parlement echter nodig om zijn regering meer tijd te geven om tot een goed regeerakkoord te komen.

Hij zegt dat zijn besluit niks te maken heeft met de Brexit, maar aangezien de Britten op 31 oktober uit de Europese Unie zullen stappen - desnoods zonder deal, zoals Johnson heel duidelijk heeft gemaakt - lijkt het erop dat de premier het parlement met de schorsing expres buitenspel zet.

De kans op een Brexit zonder uittredingsakkoord is hierdoor toegenomen, omdat parlementariërs twee weken minder de tijd hebben om tegen de 'no deal'-plannen van Johnson te rebelleren.

Hoe is er gereageerd op de actie van Johnson?

"Een constitutionele schande", zo noemde voormalig minister van Financiën Philip Hammond, partijgenoot van de premier maar tegen een harde Brexit, de actie van Johnson. Hij zei dat de parlementariërs die een 'no deal-Brexit' willen voorkomen nog voor het reces in actie moeten komen.

Een andere harde uitspraak werd gedaan door de Schotse premier Nicola Sturgeon, die zei dat woensdag "de geschiedenis in gaat als een zwarte dag voor de Britse democratie".

John Bercow, de voorzitter van het Lagerhuis, noemde de stap van de regering-Johnson woensdag een "grondwettelijke schande". Hij lichtte zijn uitspraak toe met de woorden: "Hoe het ook wordt aangekleed, het is overduidelijk dat het doel van het opschorten van het parlement is om te voorkomen dat parlementariërs debatteren over de Brexit en de parlementaire plicht uitoefenen om de koers van het land vorm te geven."

Ook de oppositie heeft niet mals gereageerd. Zo heeft Labour-leider Jeremy Corbyn zijn zorgen geuit in een brief aan koningin Elizabeth en om een gesprek gevraagd. Ook de kleinere oppositiepartij Liberal Democrats wil met de koningin om tafel.

Kan er nog iets worden gedaan tegen de prorogation?

De opschorting van het parlement is woensdag goedgekeurd door de koningin, die hier de bevoegdheid voor heeft. Zij had in theorie nee kunnen zeggen tegen Johnson, maar naar goed Brits gebruik bemoeit de koningin zich niet met de politiek. De parlementariërs kunnen zelf niet ingrijpen.

Meerdere prominente politici hebben echter al aangekondigd naar de rechter te stappen. Of de rechter hier uitspraak over zal doen, is de vraag.

Gezien de korte tijd die het Lagerhuis nu nog maar heeft om te vergaderen, is de druk op Labour-leider Corbyn groter geworden. Het indienen van een motie van wantrouwen tegen Johnson lijkt de beste optie om een harde Brexit te voorkomen. Mogelijk volgen dan nieuwe verkiezingen, en een verzoek tot het opnieuw uitstellen van de Brexit-datum.