De Britse premier Boris Johnson heeft dinsdag een openingssalvo afgevuurd in zijn plan om de onderhandelingen met Brussel over de Brexit te heropenen. In een brief gericht aan de voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk eist Johnson dat de backstopregeling voor de Ierse grens van tafel wordt gehaald.

Wat is de Ierse backstopregeling?

  • Regelt de overgang tussen de Brexit en toekomstige handelsrelatie
  • VK blijft voor duur van de transititie in Europese douaneunie
  • Grens tussen Ierland en Noord-Ierland blijft open
  • Noord-Ierland houdt EU-regels aan
  • Controles tussen Noord-Ierland en rest VK

Johnson had die eis al eerder geuit, maar met zijn brief aan Tusk is die formeel geïntroduceerd.

Volgens de Britse premier vormt de backstopregeling een "antidemocratische" en "niet levensvatbare" aantasting van de Britse soevereiniteit, die "onacceptabel is voor de Britse regering". Bovendien zou de backstop een bedreiging zijn voor het Goedevrijdagakkoord en daarmee ook voor de vrede op het Ierse eiland.

Johnson oppert in zijn brief dat de regeling kan worden vervangen door de belofte dat een oplossing voor de Ierse grenskwestie in de praktijk zal worden gebracht zodra die zich aandient.

EC-voorzitter Tusk liet in een reactie weten dat niet kan worden getornd aan de backstopregeling, omdat die "een verzekeringspolis is om te voorkomen dat er een harde grens ontstaat op het Ierse eiland, tenzij en totdat een alternatief wordt gevonden. Zij die tegen de backstop zijn, maar geen realistisch alternatieven bieden, steunen feitelijk het opnieuw instellen van een harde grens. Ook al ontkennen ze dat."

De Ierse regering kwam ook met een reactie op de brief. Dublin ontkent dat de backstopregeling het Goedevrijdagakkoord bedreigt. Ook wijzen de Ieren erop dat de "alternatieve oplossingen" waar Johnson in zijn brief naar verwijst niet nader worden toegelicht.

Eruit, met of zonder deal

Na meer dan drie jaar van politieke patstelling over de Brexit in het Verenigd Koninkrijk zwoer Johnson bij zijn aantreden dat zijn land de EU op 31 oktober zal verlaten, deal or no deal (met of zonder akkoord).

De Britse premier wil dat de EU de onderhandelingen over een uittredingsakkoord heropent, terwijl Brussel meermaals heeft laten weten dat het akkoord dat vorig jaar met Johnsons voorganger Theresa May werd bereikt het best haalbare resultaat was.

Vanaf het begin van de onderhandelingen met het VK na het Brexit-referendum in 2016 heeft de EU ook gezegd dat een poreuze buitengrens op het Ierse eiland niet kan worden geaccepteerd.

Ierse grenskwestie blijft grootste breekpunt

De backstopregeling is veruit het meest omstreden punt uit die uittredingsovereenkomst van May. Dit akkoord werd zo vaak door het Britse Lagerhuis weggestemd, dat zij haar conclusies trok en opstapte.

De backstop moet ervoor zorgen dat er na de Britse uittreding geen harde grens ontstaat tussen het Britse Noord-Ierland en Ierland. In afwachting van een permanente oplossing moet Noord-Ierland zich dan aan Europese regels blijven houden en blijft het VK wel deel uitmaken van een Europese douaneunie.

Londen en Brussel zijn het erover eens dat moet worden voorkomen dat er fysieke barrières voor goederen- en personenverkeer ontstaan op de grens.

'Brexiteers' en Noord-Ierse gedogers

Britse tegenstanders van de backstopregeling komen grofweg in twee smaken. Conservatieve 'Brexiteers' vinden het onacceptabel dat het VK de regeling niet eenzijdig kan opzeggen zodra die van kracht is geworden. Bovendien zou het moeilijker worden om handelsovereenkomsten met andere landen buiten de EU te sluiten als het VK in de douaneunie blijft.

De Noord-Ierse Democratic Unionist Party, die de Conservatieve regering van Johnson van essentiële gedoogsteun voorziet in het Lagerhuis, wil op haar beurt koste wat het kost voorkomen dat Noord-Ierland een aparte status binnen het VK krijgt.

Premier Johnson gaat deze week op bezoek bij de Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Angela Merkel om over de Brexit te praten.