De Britse premier Theresa May heeft vrijdag haar vertrek aangekondigd. Ze nam dat besluit nadat duidelijk werd dat de gemaakte concessies aan haar Brexit-deal niet acceptabel waren voor haar eigen kabinet en partijleden. May stapt op 7 juni op.

De Britse premier kondigde haar besluit aan na een gesprek met de voorzitter van het Comité van 1922, het stuurcomité van de Conservatieve Partij.

Ze zal aanblijven tot na het driedaagse staatsbezoek van de Amerikaanse president Donald Trump, dat op 3 juni begint. Op 7 juni begint binnen de Conservatieve Partij de race om de opvolging van May.

May zei tijdens een persconferentie voor de deur van Downing Street 10, de ambtswoning van de Britse premier, dat ze koningin Elizabeth al op de hoogte heeft gesteld.

"Het was de juiste keus om voor mijn deal te blijven vechten", stelde May. "Helaas ben ik er niet in geslaagd het parlement ervan te overtuigen mijn Brexit-akkoord te steunen." Ze zei te hopen dat haar opvolger wel een parlementaire consensus over de Britse uittreding zal weten te bereiken.

"Het was de grootste eer van mijn leven om te dienen als de tweede vrouwelijke premier, maar zeker niet de laatste." De vertrekkende premier sloot haar verklaring in tranen af.

Vierde poging deal door parlement te krijgen was druppel

De premier had het voornemen om begin juni een vierde versie van haar uittredingsovereenkomst met de EU voor te leggen aan het parlement.

Om deze keer wél een meerderheid te krijgen, deed May een tiental concessies. Zo wilde ze een tweede referendum mogelijk maken, mits het parlement haar uittredingsdeal goedkeurde. Daarnaast bood ze de mogelijkheid om in de douane-unie met de Europese Unie (EU) te blijven.

Op haar nieuwe plannen kwam van meerdere kanten zulke zware kritiek dat het Comité van 1922 concludeerde dat het draagvlak voor haar leiderschap fataal is beschadigd. Volgens de hardliners uit haar eigen partij pleegt ze door een nieuw referendum in het vooruitzicht te stellen verraad aan het volk, dat in 2016 voor de Brexit stemde.

Ook wist May de steun van oppositiepartij Labour niet te winnen, ondanks dat de partij voor een permanente douane-unie is. Volgens Labour-leider Jeremy Corbyn is het "tijd voor nieuwe verkiezingen".

Boris Johnson favoriet voor opvolging

Het is nog niet duidelijk wie May moet vervangen. Oud-minister van Buitenlandse Zaken en Brexit-havik Boris Johnson heeft al aangekondigd zich kandidaat te zullen stellen. Hij geldt als de favoriet. Ook oud-Brexit-minister Dominic Raab, minister van Milieu Michael Gove en anderen worden veel genoemd.

Een kandidaat heeft de steun van 105 Conservatieve parlementariërs nodig om op de shortlist met twee kandidaten die aan de partijleden zal worden voorgelegd te belanden.

Wie er ook premier wordt, het is vrijwel zeker dat hij of zij de patstelling over de Brexit in het Lagerhuis niet zal weten te doorbreken. Een uittreding zonder deal wordt daardoor een waarschijnlijker scenario.

Brexit-dossier leverde May meerdere malen hoofdpijn op

Dit jaar is er al drie keer gestemd over de Brexit-deal, waar de Britse regering en de EU anderhalf jaar lang over hebben onderhandeld. Ondanks de volharding van May werd er keer op keer geen meerderheid gevonden in het parlement.

Bij de eerste stemming, die plaatsvond in januari, werd haar deal weggestemd met 432 stemmen tegen, 202 stemmen voor en 16 onthoudingen. Dit verschil van 230 stemmen was het grootste regeringsverlies in de moderne Britse parlementaire historie.

Het Verenigd Koninkrijk zou oorspronkelijk op 29 maart om 23.00 uur (lokale tijd) uit de EU stappen. De deadline werd echter twee keer uitgesteld; eerst tot 12 april 2019 en later tot 31 oktober 2019.

May de boeken in als impopulaire premier

De premier kreeg in december vorig jaar een motie van wantrouwen vanuit haar partij te verwerken. Die wist niet genoeg steun te vergaren. Volgens de regels van de Conservatieve Partij kon haar leiderschap daardoor twaalf maanden niet opnieuw worden aangevochten. Die regel wist haar uiteindelijk niet te redden.

May gaat waarschijnlijk de geschiedenisboeken in als een van de slechtste Britse premiers. Ze nam na het Brexit-referendum het omstreden besluit om het parlement na de activatie van artikel 50 - de formele start van de uittreding - in het duister te laten, terwijl zij met de EU onderhandelde over een akkoord.

De stugge May kreeg als premier ook veel kritiek op haar communicatieve en interpersoonlijke vaardigheden.