Vorige maand schaarden alle EU-landen zich achter het Brexit-akkoord. Op 11 december gaat het Britse Lagerhuis zich buigen over de overeenkomst van premier Theresa May. Hoe nu verder?

"Dit is de juiste deal", zei May maandag in het Lagerhuis na de bijeenkomst in Brussel. "Het akkoord levert waar het Britse volk democratisch voor heeft gestemd."

Het conceptakkoord moet nu een stemming in het Britse Lagerhuis overleven om door te gaan naar de volgende stap: stemming in het Europees Parlement.

Het lijkt er momenteel echter niet op dat dit akkoord de stemming in het Lagerhuis zal overleven. Waarom niet?

Wat staat er ook alweer in het principeakkoord?

  • Om een grens op het Ierse eiland te voorkomen, zal het VK grotendeels deel blijven uitmaken van de Europese douane-unie, mits dit niet wordt opgelost in de transitieperiode
  • Het VK kan niet zelfstandig uit deze 'backstop' stappen. Zolang ze daar niet uit zijn, kan de regering van May niet zelfstandig handelsakkoorden met andere landen sluiten
  • De toegang van Britse banken tot de Europese Unie wordt ook beperkt
  • De bescherming van EU-burgerrechten in het VK en omgekeerd zijn vastgelegd

May heeft een krappe meerderheid in het Lagerhuis

Momenteel heeft het kabinet van May een krappe meerderheid in het Lagerhuis. Mays Conservatieve Partij heeft samen met de Noord-Ierse unionistische partij DUP 326 zetels in het Lagerhuis.

Om het Brexit-akkoord, dat op 13 november werd aangekondigd, door het Lagerhuis te krijgen, zijn 320 stemmen nodig. Het Lagerhuis heeft 650 zetels, maar elf leden stemmen niet mee, onder wie de voorzitter van het Lagerhuis.

Door de minimale meerderheid die de coalitie van May heeft, zijn er dus maar zeven tegenstemmen nodig vanuit haar coalitie om het voorlopige Brexit-akkoord te stuiten. Die tegenstemmen lijken er te zijn.

Principeakkoord leidt tot veel kritiek uit eigen partij

Binnen haar eigen Conservatieve Partij heeft het Brexit-akkoord al geleid tot tientallen brieven met een pleidooi voor een motie van wantrouwen tegen May. De hardste kritiek komt uit de conservatiefste hoek van de 'Tories'.

Volgens deze groep wordt de integriteit van het Verenigd Koninkrijk onvoldoende behouden onder de deal van May en vallen de Britten straks nog steeds onder de wetten en regels van de EU.

“Ik kan mijn kiezers niet in de ogen kijken en zeggen dat deze deal beter is dan onze deal als EU-lid.”
Dominic Grieve, parlementslid

Tevens kent de Conservatieve Partij nog een remain-vleugel. "Ik kan mijn kiezers niet in de ogen kijken en zeggen dat deze deal beter is dan onze deal als EU-lid, dus ik stem tegen", zei de pro-Europese politicus Dominic Grieve na de presentatie van het akkoord.

Volgens de BBC hebben inmiddels 81 leden van de Conservatieve Partij gezegd tegen het akkoord te zullen stemmen. The Guardian meldt dat dit er zelfs 94 zijn.

Noord-Ierse coalitiepartner dreigt steun in te trekken

May krijgt ook tegenspraak van haar Noord-Ierse coalitiegenoot. De DUP is fel tegen het akkoord, vanwege de "aparte behandeling" voor de Noord-Ieren.

Mocht er geen vrijhandelsakkoord worden gesloten in de transitieperiode, dan zal het Verenigd Koninkrijk volgens de backstop-regeling grotendeels de regels van de Europese douane-unie aannemen.

“Als deze stemming Brexit niet zal brengen, dan gaan we opnieuw kijken naar onze overeenkomst met de Conservatieve Partij.”
Arlene Foster, leider van de DUP

Noord-Ierland zal wat regelgeving betreft echter iets dichter bij de regels van de douane-unie blijven, om een harde grens met Ierland te voorkomen. Dit verschil in regels tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië is voor de DUP onacceptabel.

DUP dreigt de gedoogsteun in te trekken. "Als deze stemming Brexit niet zal brengen, dan gaan we opnieuw kijken naar onze overeenkomst met de Conservatieve Partij", zei DUP-leider Arlene Foster vrijdag in gesprek met de Noord-Ierse radiozender Radio Ulster.

Oppositiepartijen verenigd in afkeer van deal

De Britse oppositiepartijen lijken verenigd in hun afkeer van het principeakkoord. De grootste oppositiepartij, Labour, zegt ook tegen te stemmen, omdat het Brexit-akkoord niet aan hun tests voldoet.

Er zijn echter ook wat Labour-parlementsleden die erg pro-Brexit zijn en dus waarschijnlijk de partijlijn naast zich neer zullen leggen. De Schotse Nationale Partij, de Liberaal Democratische Partij, Plaid Cymru (Wales) en de Groenen stemmen naar verwachting allemaal tegen.

Wat gebeurt er als de meederheid tegen heeft gestemd?

Als het principeakkoord strandt, dan heeft het kabinet 21 dagen om het Lagerhuis te informeren over de volgende stap in de onderhandelingen.

In die periode kan de Britse regering ervoor kiezen om naar Brussel te stappen, om te kijken of ze het eens kunnen worden over een aanpassing die wel voldoende steun krijgt in het Lagerhuis. Het is echter nog maar de vraag of de EU daartoe bereid is. De president van de Europese Raad, Donald Tusk, zei vrijdag dat er "geen deal of geen Brexit" zou zijn als het akkoord niet door het Lagerhuis komt.

Mocht dit niet lukken, dan zou er eventueel gesproken kunnen worden over een tweede referendum. May heeft zich echter meermaals negatief uitgelaten over die optie. Ook is er een meerderheid in het Lagerhuis voor nodig.

Labour pleit al tijden voor nieuwe verkiezingen, mocht het akkoord stranden. Twee derde van het Lagerhuis zou daarmee moeten instemmen. Ook kan de regering worden afgezet met een motie van wantrouwen, hier is een simpele meerderheid voor nodig.

Op 29 maart treden de Britten uit de Europese Unie

Op 29 maart om 23.00 uur Britse tijd (30 maart, 0.00 Nederlandse tijd) treedt het Verenigd Koninkrijk officieel uit de Europese Unie.

Als er voor die tijd een overeenkomst is die door het Britse Lagerhuis en het Europees Parlement is goedgekeurd en ook de gekwalificeerde meerderheid van de Europese Raad krijgt, dan zal de transitieperiode van start gaan.

Deze periode wordt gebruikt om tot een volledig handelsakkoord te komen. In eerste instantie zal de transitieperiode duren tot 31 december 2020. Deze periode kan met nog twee jaar verlengd worden als er nog geen volledig handelsakkoord gesloten is.

'No deal-scenario' leidt tot onzekerheid

Mocht er geen akkoord worden bereikt voor 29 maart, dan zal het gevreesde 'no deal-scenario' in werking treden. Momenteel is het moeilijk om te zeggen wat er precies gaat gebeuren als de EU en het VK zonder deal uit elkaar gaan.

Handeldrijven zal gebeuren op basis van de regels van de mondiale handelsorganisatie WTO. Dit betekent dat er voor de import en export van alles van en naar het Verenigd Koninkrijk ineens flinke tarieven worden gerekend.

Daarnaast zullen de teruggekeerde grenscontroles tot grote opstoppingen aan de grens kunnen leiden. Daarom wordt gespeculeerd over gebrekkige bevoorrading in de Britse supermarkten.

Wil jij elke zaterdag het beste van de economie- en techredactie in je mailbox? Abonneer je dan nu op onze Zaken van Morgen-nieuwsbrief!