Achtergrond

Hoe staat het met de Brexit-onderhandelingen?

Het is een van de grootste politieke operaties uit de geschiedenis van de mensheid: de Britse uittreding uit de Europese Unie. Die moet volgend jaar al plaatsvinden, maar de onderhandelingen tussen het Verenigd Koninkrijk (VK) en de EU zijn nog verre van afgerond. Een overzicht van de stand van zaken.

Het Britse Lagerhuis buigt zich deze week weer over de uittredingswet. Die komt uit het Hogerhuis, House of Lords, waar in april verschillende belangrijke aanpassingen aan het wetsvoorstel zijn gedaan. Een van die veranderingen geeft het Lagerhuis de macht om het definitieve besluitrecht over de uiteindelijke Brexit te krijgen. 

De grondhouding van de regering van Theresa May ten opzichte van de invloed van het parlement op een Brexit-akkoord was eerst simpel: u kunt slikken of stikken. Dat zou betekenen dat als het parlement niet tevreden zou zijn over de door de regering bedongen voorwaarden, het Verenigd Koninkrijk uit de EU zou stappen zonder afspraken over de toekomstige betrekkingen.

Die opstelling werd eind vorig jaar onderuit geveegd, toen het Lagerhuis besloot dat parlementariërs het recht hebben mee te praten over de Brexit-overeenkomst. Het Hogerhuis deed daar in april een schepje bovenop: als May er niet in slaagt een acceptabele Brexit te onderhandelen, mag het Lagerhuis de uittreding tegenhouden - of May terug naar de onderhandelingstafel sturen.

Enkele van de grootste obstakels voor goede betrekkingen na de Brexit zijn in maart geruimd.

De EU en het VK bereikten een akkoord over een aantal zaken, zoals de kosten van de 'boedelscheiding' die door de Britten moeten worden opgehoest (zo'n 44 miljard euro).

Na de officiële uittreding in 2019 volgt een overgangsfase, tot 31 december 2020, waarin de bestaande handelsovereenkomsten blijven gelden. Ook blijven de Britten tot 1 januari 2021 deel uitmaken van de Europese douane-unie en interne markt. In die periode kunnen EU-burgers zich nog steeds vrij vestigen in het VK en vice versa.

De neteligste kwestie blijft de partijen echter verdelen: de grens tussen Noord-Ierland en Ierland.

Noord-Ierland hoort straks niet meer bij de EU, Ierland wel. Een 'harde grens' met douanecontroles is voor zowel de EU als het VK geen optie. Het vrije verkeer van personen en goederen heeft bijvoorbeeld veel gedaan om de sektarische spanningen in Noord-Ierland te verminderen. De partijen aan de onderhandelingstafel zijn het ook niet eens geworden over een alternatieve regeling.

De Britse premier May presenteerde afgelopen week een noodplan om de plooien glad te strijken in aanloop naar de EU-top in juni, waar de formele Brexit-onderhandelingen zullen beginnen. Haar regering wil dat er een tijdelijke douaneregeling komt, waarmee het VK tot maximaal eind december 2021 in z'n geheel bij de douane-unie zal blijven.

EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier zei afgelopen vrijdag blij te zijn dat de Britten meedenken over oplossingen, maar dat het Britse voorstel om de grensproblemen te voorkomen "meer vragen dan antwoorden oproept". Het is niet de bedoeling dat de eventuele speciale toegang tot EU-markten voor Noord-Ierse goederen tijdens de overgangsperiode ook kan worden gebruikt voor andere Britse goederen, aldus Barnier.

Wel staat vast dat er weinig tijd is om de Brexit en de relatie tussen het VK en de EU na afloop te regelen. De tweejarige termijn die daar na het Britse referendum voor is gesteld, was al erg krap. Sindsdien zijn de onderhandelingen regelmatig vertraagd. Tegelijkertijd nemen ook de zorgen over een no deal Brexit toe. Verschillende onderzoeken van de regering en derden voorspellen economisch en politiek zwaar weer als er geen akkoord wordt bereikt.

  • 28-29 juni: Het VK en de 26 andere EU-lidstaten praten in Brussel over de handelsbetrekkingen na de Brexit
  • 18-19 oktober: Driemaandelijkse EU-top van telkens twee dagen. EU-onderhandelaar Barnier wil dan overeenstemming over een uittredingsverdrag, waarin o.a. de Ierse grenskwestie is opgelost.
  • Januari 2019: Het Europees Parlement en het Britse parlement moeten het uittredingsverdrag hebben goedgekeurd.
  • 29 maart 2019: Om middernacht (Nederlandse tijd) verloopt het Britse lidmaatschap van de EU en begint de overgangsfase.
  • 31 december 2020: De overgangsperiode zoals voorgesteld door de EU loopt op een einde. Het VK is vrij van alle EU-verplichtingen en kan zelf handelsverdragen sluiten. 
  • 1 januari 2021: Een nieuw vrijhandelsverdrag tussen het VK en de EU moet in werking treden.

Premier May is niet alleen met Europese lidstaten verwikkeld in een strijd over de voorwaarden van de Brexit; ook in eigen land blijven die een discussiepunt.

De regering heeft sinds de voor May desastreus verlopen verkiezingen van vorig jaar een minderheid in het Britse parlement en wordt overeind gehouden door gedoogsteun van de Democratic Unionist Party (DUP), een aartsconservatieve Noord-Ierse partij. Binnen de eigen partij van May, de Conservatieven, bestaat verdeeldheid: een vocale factie van pro-Brexit-haviken rolt vechtend over straat met het pro-Europese deel van de partij.

Een van de kopstukken van de 'Brexiteers', minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson, brengt May regelmatig in verlegenheid. Afgelopen week suggereerde hij dat de Amerikaanse president Donald Trump het er in de Brexit-onderhandelingen beter van zou afbrengen dan May.

Ook beschuldigde Johnson zijn collega Philip Hammond en diens ministerie van Financiën ervan "onzin" te verkopen over de financiële consequenties van de Britse uittreding. Het ministerie staart zich blind op de kortetermijngevolgen, maar besteedt geen aandacht aan de financiële voordelen van de Brexit op de lange termijn, aldus Johnson. "In mijn ervaring is samenwerking over het algemeen productiever dan confrontatie", reageerde Hammond fijntjes.

May heeft al aangekondigd dat ze een 'vredestop' wil houden om de neuzen in haar kabinet in dezelfde richting te krijgen. Die bijeenkomst zal plaatsvinden na de top met de Europese Commissie van eind juni en moet leiden tot een zogeheten white paper waarin de Britse regering haar positie met betrekking tot de Brexit vastspijkert.

Lees meer over:
Tip de redactie