Overzicht Brexit: Van aankondiging referendum tot onderhandelingen

Het Verenigd Koninkrijk heeft formeel aangegeven de Europese Unie te zullen verlaten. Een korte terug- en vooruitblik op de Brexit en de daaruit voortvloeiende verhoudingen tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU.

Wat gebeurde er in aanloop naar de Brexit?

Januari 2013: David Cameron, op dat moment premier van het Verenigd Koninkrijk, belooft aan de Britse bevolking dat hij een referendum zal houden over uittreding uit de Europese Unie als zijn partij de aankomende verkiezingen wint. Het sentiment om de EU te verlaten, is op dat moment al erg groot. 

Mei 2015: Na de verkiezingswinst van zijn Conservatieve Partij kondigt Cameron daadwerkelijk een referendum aan over de uittreding die ondertussen in de volksmond de Brexit is gaan heten. Met het uitschrijven van het referendum lost hij niet alleen een verkiezingsbelofte in, maar geeft hij ook gehoor aan wat er speelt in de samenleving en binnen zijn eigen partij. 

November 2015: Naar aanleiding van een oproep vanuit de EU komt Cameron met een lijst met onderwerpen die hij hervormd wil zien in een nieuwe relatie tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Hij wil onder andere migranten uitsluiten van het sociale stelsel en hij is van mening dat de EU de regeldruk sterk moet verminderen om concurrentie te bevorderen. Maar boven alles moeten lidstaten meer autonome beslissingen kunnen maken. 

Januari 2016: Binnen de eigen Conservatieve Partij van Cameron gaan steeds meer stemmen op om uit de EU te stappen. De campagne voor de Brexit wordt steeds actiever en feller. Voorman van deze beweging is Boris Johnson, die geldt als een belangrijk en invloedrijk gezicht binnen de partij. Ook buiten de conservatieven zijn er bewegingen die pleiten voor de Brexit. Een grote rol is daarbij weggelegd voor de eurosceptische partij UKIP. 

Februari 2016: De EU en het Verenigd Koninkrijk hebben een akkoord bereikt over de veranderde voorwaarden van het EU-lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk. Het akkoord betekent dat Cameron campagne gaat voeren vóór een lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk in de Europese Unie.

Een eventuele Brexit wordt ondertussen steeds meer onderwerp van gesprek. Op een G20-top in Shanghai wordt de impact van het mogelijke vertrek van de Britten uit de EU besproken. Een Brexit wordt gezien als een potentieel grote aanslag op de wereldeconomie.

Maart 2016: Cameron voert ondertussen al enige tijd informele gesprekken met Europese leiders om te kijken hoe hij invulling kan geven aan een andere verhouding tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk. Hierbij wordt vooral door hem onderzocht hoe het Verenigd Koninkrijk wel de voordelen van de EU kan benutten, zoals toegang tot de interne markt, maar tegelijkertijd niet op hoeft te draaien voor zaken die in de ogen van de Britten een last zijn, zoals bijvoorbeeld immigratie. 

16 Juni 2016: De spanningen in het Verenigd Koninkrijk lopen zover op dat het zelfs tot een politieke moord komt op parlementslid Jo Cox. Ze voerde campagne om het VK in de EU te houden. 

Op 23 juni stemmen de Britten uiteindelijk voor een Brexit en dus voor een uittreding uit de Europese Unie. 52 procent stemt voor, 48 procent stemt tegen een Brexit. 

24 juni 2016: Cameron ziet het als zijn nederlaag dat de Brexit een feit is geworden en treedt om die reden af. Hij stelt dat het land bovendien een nieuwe leider nodig heeft die het Verenigd Koninkrijk zal begeleiden uit de EU. 

Juli 2016: Theresa May volgt David Cameron op als premier van het Verenigd Koninkrijk. Ook op andere plekken binnen de Britse regering worden mensen op andere posities geschoven na de uitslag van het referendum. Zo wordt Boris Johnson de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. 

Augustus 2016: De rest van van de EU raakt zich er langzamerhand steeds meer van doordrongen dat de Brexit een feit is. Onder leiding van de Duitse bondskanselier Angela Merkel komen leiders van Nederland, Zweden, Finland en Denemarken bij elkaar om te kijken hoe invulling gegeven kan worden aan Europese samenwerking zonder de Britten. 

September 2016: De leiders van de 27 andere EU-landen komen in Bratislava voor het eerst bij elkaar in een besloten bijeenkomst zonder het Verenigd Koninkrijk, die officieel niet geldt als EU-top. Er wordt daar voor het eerst met alle lidstaten gesproken over de invulling van de EU na de Brexit. Ondertussen is er in het Verenigd Koninkrijk en daarbuiten veel verbazing over het feit dat de Britten zo weing details naar buiten brengen. 

Oktober 2016: Premier May geeft in oktober in ieder geval een datum voor een Brexit. Ze stelt dat het haar streven is om de Brexit-procedure te starten in maart 2017 middels de inwerkingtreding van het zogeheten Artikel 50.

May krijgt in de daarop volgende periode meer en meer kritiek op de manier waarop ze omgaat met de uitslag van het referendum. Critici stellen dat er te lang te veel onduidelijk is over de procedure en haar visie op de Brexit. Ook vinden parlementariërs dat ze meer betrokken moeten worden bij de Brexit.

Ondertussen bezinnen de Schotten, die massaal voor lidmaatschap van de EU stemden, zich op een nieuw onafhankelijkheidsreferendum. 

Januari 2017: Het Britse hooggerechtshof besluit uiteindelijk dat May langs het parlement moet om goedkeuring te vragen om te beginnen met de Brexit. 

Maart 2017: May krijgt haalt haar doelstelling en krijgt uiteindelijk toestemming van het Britse parlement om de Brexit in gang te zetten. 

Op 28 maart tekent May de papieren voor uittreding, die op 29 maart bezorgd worden bij de EU. De documenten maken de Brexit officieel. 

28 maart 2017: Het Schotse parlement stemt voor een nieuwe onafhankelijkheidsreferendum. Het referendum moet in 2018 of 2019 worden gehouden, onder de voorwaarde dat bekend is onder welke condities het Verenigd Koninkrijk de EU verlaat.

30 maart 2017: De Britse regering publiceert de zogeheten Great Repeal Bill. Met de activering moet alle Europese wet- en regelgeving omgezet worden naar Britse wetten. 

31 maart 2017: De EU maakt een concept van de onderhandelingsrichtlijnen met de Britten bekend. Deze richtlijnen bepalen hoe de EU de komende twee jaar met de uittreding van het Verenigd Koninkrijk om zal gaan. In de richtlijnen staat onder meer dat de Britten eerst vooruitgang moeten boeken in de transitieperiode voordat er kan worden gesproken over verdere vrije handelsovereenkomsten. 

18 april 2017: Theresa May kondigt vervroegde verkiezingen aan. Als het Lagerhuis akkoord gaat, dan gaan de Britten op 8 juni naar de stembus. Nieuwe verkiezingen zijn volgens May nodig, omdat er in het parlement te veel verdeeldheid is over de Brexit. De stembusgang moet de komende jaren "stabiliteit en zekerheid" bieden, aldus May.

29 april 2017: Op een EU-top in Brussel bereiken de overblijvende 27 lidstaten binnen enkele minuten een unaniem akkoord over de richtlijnen voor de Brexit-onderhandelaars. Die krijgen een "ferm en eerlijk mandaat" aldus Donald Tusk. De EU kiest voor een gefaseerde aanpak: eerst de 'boedelscheiding', inclusief de rekening, daarna pas praten over toekomstige handelsakkoorden.

3 mei 2017: De Financial Times meldt op grond van de EU-beraadslagingen dat de Unie de onderhandelingen over de rekening van de Brexit opent door een bedrag van 100 miljard euro te eisen. "Dat is geen straf of exitbelasting", zegt EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier, maar een rekening voor het afkopen van "allerlei gezamenlijke verplichtingen". Het Verenigd Koninkrijk laat onmiddellijk weten de som veel te hoog te vinden. 

En wat nu? 

Juni 2017: De eerste rechtstreekse gesprekken tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU starten na de vervroegde verkiezingen op 8 juni. 

2018: Zowel de EU als het Verenigd Koninkrijk werken afzonderlijk van elkaar, maar waarschijnlijk ook gezamenlijk, aan het opstellen van nieuwe regels. Ook wordt verder duidelijk hoe de twee partijen zich tot elkaar verhouden. Komt er een akkoord over hoe de EU en het Verenigd Koninkrijk met elkaar gaan samenwerken of gaan de partijen zonder akkoord uit elkaar? 

Begin 2019: De Brexit wordt afgerond. Zowel het Europees Parlement als het Britse parlement moeten debatteren over de uitkomsten van onderhandelingen en een eventueel akkoord.

Enkele andere belangrijke vragen over de verhoudingen tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk hierbij zijn: 

- Weten de Britten handelsovereenkomsten te sluiten met andere EU-landen en hoe kunnen Britse bedrijven en werknemers blijven opereren op de Europese markt? 

- Welke immigratieregels worden opgesteld door het Verenigd Koninkrijk en wat betekent dit voor EU-burgers? 

- Blijven het Verenigd Koninkrijk en de EU met elkaar samenwerken op het gebied van terrorismebestrijding, inlichtingen en andere onderwerpen op het gebied van internationale veiligheid zoals defensie?

- Welke kosten moet het Verenigd Koninkrijk dragen als gevolg van de Brexit? 

- Wat betekent de Brexit voor bijvoorbeeld samenwerkingen in de wetenschap en het onderwijs?

Lees meer over:

NUwerk

Tip de redactie