De Europese grensbewakingsorganisatie Frontex heeft alarmerende rapporten over de betrokkenheid bij het onwettig terugsturen van vluchtelingen stelselmatig genegeerd. Ook is directeur Fabrice Leggeri veel te traag geweest met het aannemen van personeel dat moet toezien op het naleven van de mensenrechten, blijkt uit een onderzoek van het Europees Parlement. De Nederlandse rapporteur Tineke Strik dringt aan op hervormingen bij Frontex.

De onderzoekscommissie van het Europees Parlement stelt in haar rapport vast dat er geen bewijs is dat Frontex rechtstreeks verantwoordelijk is voor de zogenaamde pushbacks, het op onwettige wijze terugsturen van vluchtelingen. Maar de organisatie wist wel van de misstanden en verzuimde deze zaken op te pakken en snel, effectief en doortastend onderzoek in te stellen.

De afgelopen twee jaar kwamen over de grensbewakingsorganisatie al vaker verhalen naar buiten over het illegaal tegenhouden en terugsturen van migranten door de Griekse kustwacht, wangedrag op de werkvloer, intimidatie en mogelijke fraude. Daarbij duikt ook steeds de naam op van Frontex-directeur Frabrice Leggeri.

In februari van dit jaar besloot het Europarlement tot de instelling van een onderzoekscommissie naar Frontex met als rapporteur de Nederlandse GroenLinks-Europarlementariër Tineke Strik. De commissie had inzage in documenten en sprak met tientallen betrokkenen. In haar bevindingen velt de commissie een hard oordeel over Frontex en haar directeur.

Frontex keek weg bij pushbacks

Volgens de commissie verzuimt de voormalige hoge Franse ambtenaar Leggeri stelselmatig iets te doen met interne meldingen van eigen personeel over mensenrechtenschendingen. In ten minste één geval dwong hij een medewerker een melding anders te categoriseren en informatie uit het systeem te verwijderen. Ook stelt de commissie vast dat Frontex-grenswachten worden ontmoedigd een klacht in te dienen over misstanden die ze aantreffen in het veld.

Verder worden medewerkers die moeten toezien op de naleving van mensenrechten buiten de beslissingen om nieuwe grensbewakingsmissies op te zetten gehouden. De commissie verwijt Leggeri ook dat hij het Europarlement verschillende keren verkeerd geïnformeerd heeft. Strik: "Er is een diepgaande hervorming van Frontex nodig. Grensbewaking en respect voor mensenrechten moeten hand in hand gaan. Nu lijkt het alsof bij de top van Frontex het idee bestaat dat de naleving van mensenrechten de uitvoering van taken in de weg staat."

Griekse kustwacht duwt migrantenboot terug de zee in
53
Griekse kustwacht duwt migrantenboot terug de zee in

Commissie geschokt

Tijdens haar onderzoek zag de commissie een filmopname die was gemaakt vanuit een Frontex-vliegtuig waarop duidelijk te zien is hoe de Griekse kustwacht een groep vluchtelingen midden in de nacht versleept naar Turkse wateren en ze daar aan hun lot overlaat. "Bij Frontex was dus hard bewijs aanwezig over deze schendingen van internationale verdragen", zegt Strik. "Het is schokkend voor ons om vast te stellen dat ze niets met dit soort bewijzen hebben gedaan."

Leggeri heeft zich altijd verdedigd door te zeggen dat er wel degelijk intern onderzoek is gedaan, maar dat argument veegt de onderzoekscommissie van tafel. Strik: "We stellen vast dat die onderzoeken heel oppervlakkig waren en dat Frontex genoegen nam met Griekse ontkenningen. Terwijl de Grieken geen enkel eigen onderzoek hebben gedaan. In zo'n geval moet je ook echt eigen onderzoek doen en onderzoeken van de UNHCR (de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, red.) of de Griekse ombudsman bij je oordeel betrekken."

Leggeri heeft enorme persoonlijke staf

Het rapport zet vraagtekens bij het feit dat Frontex de benoeming traineerde van veertig nieuwe personeelsleden die in het veld moesten toezien op het naleven van de mensenrechten. "Hierdoor werd de mogelijkheid om naleving van regels te controleren serieus belemmerd", aldus het rapport. Tegelijkertijd breidde Leggeri zijn eigen staf uit tot 63 mensen. Over die uitbreiding is de commissie ronduit ontstemd. Het rapport spreekt van "een buitengewone situatie" en is dan ook "zeer bezorgd" dat er "onvoldoende checks-and-balances" zijn voor een "goed functionerende" organisatie.

Strik is in een toelichting hard in haar oordeel over Leggeri. "Dit is echt zonnekoninggedrag. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft een staf van dertig mensen, Leggeri meer dan het dubbele. Wat bij Frontex gebeurt, is buiten proportie. Hier moet een stokje voor gestoken worden."

Macron is beschermheer van Leggeri

De kans dat Leggeri op korte termijn zal moeten vertrekken, acht Strik overigens niet groot. "Zelf zou ik veel meer vertrouwen hebben in hervormingen bij Frontex als Leggeri vertrekt, maar daarvoor krijg je in het Europarlement op dit moment de handen niet op elkaar bij de christendemocraten en andere rechtse partijen. Daarbij heeft hij als beschermheren de Franse president Macron en de Griekse Eurocommissaris Schinás, die zich bezighoudt met asiel en migratie." Het is voor Strik dan ook belangrijker dat er bij de organisatie een koerswijziging komt, mét of zonder de huidige directeur.

Strik hoopt bovendien dat de 27 EU-landen - en ook Nederland - stoppen met wegkijken als het gaat om de migratie. "Landen weigeren vluchtelingen op te nemen. Laat Frontex de mensen maar tegenhouden, is het idee. En als er dan iets misgaat, is het moeilijk daarop kritiek te leveren omdat je zelf ook weinig doet. Op deze manier blijven misstanden bestaan. Dat moet echt anders."