De informele Europese asieltop zondag in Brussel moet de irritaties bij verschillende regeringsleiders over het Europees migratiebeleid zien weg te nemen, zei premier Mark Rutte donderdag in de Tweede Kamer. "Het zal ingewikkeld zijn", aldus de premier.

De top staat onder hoogspanning, onder andere vanwege een nieuwe koers van Italië en een dreigende kabinetscrisis in Duitsland.

"We hebben in Europa nog geen stabiel migratiesysteem en dat is een ernstige zaak", zei Rutte. Als de aantallen asielzoekers na de piek in 2015 opnieuw oplopen, vreest Rutte dat de Europese Unie onvoldoende is voorbereid.

Ook al denkt Rutte dat het een moeilijk top zal worden, toch ziet hij de bijeenkomst als een kans "om doorbraken te bereiken", juist omdat de problemen zo groot zijn.

Informele top

Voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker nam deze week het initiatief tot een informele top aanstaande zondag om in de aanloop naar de grote EU-top op 28 en 29 juni "samen met een groep staatshoofden of regeringsleiders van belangstellende lidstaten op zoek te gaan naar Europese oplossingen".

Merkel staat in de Duitse politiek onder grote druk om voor het einde van de maand met een Europees migratiebeleid te komen om daarmee de migrantenstroom te kunnen beheersen. De Duitse partij CSU heeft met een breuk met Merkel en dus met een regeringscrisis gedreigd naar aanleiding van het migratiebeleid. 

Als Europa niet snel met een gezamenlijke aanpak komt, zou Duitsland in juli moeten beginnen zelf migranten aan de grens weg te sturen. Merkel wil dat absoluut niet en ijvert voor een Europese aanpak.

Aquarius

In het zuiden van de Europese Unie zijn de problemen urgenter. De migrantenkwestie liep daar vorige week weer hoog op, naar aanleiding van de perikelen rond het reddingsschip Aquarius. Dat schip, met honderden uit de Middellandse Zee opgevangen migranten aan boord, werd door Italië en Malta geweigerd. Uiteindelijk kon het terecht in Spanje.

De weigering geldt als een signaal van de nieuwe Italiaanse regering. De Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini van de extreem-rechtse partij Lega kondigde eerder aan dat zijn land niet langer "het vluchtelingenkamp van Europa" wil zijn. Sinds 2014 zijn vanuit Noord-Afrika meer dan 600.000 migranten aangekomen in Italië. 

Herverdeling

Vanwege de huidige Europese regelgeving moeten asielzoekers asiel aanvragen in het eerste Europese land van aankomst. Afspraken onder de EU-lidstaten om vluchtelingen eerlijk te herverdelen worden niet door alle lidstaten nageleefd. 

De Italiaanse premier Giuseppe Conte dreigde donderdag de informele top te boycotten, omdat in een ontwerptekst zou staan dat asielzoekers voortaan worden teruggestuurd naar het eerste Europese land waar zij zijn geregistreerd. Dat zou Italië een onevenredig groot aantal migranten opleveren, aldus de Italiaanse premier.

Na een telefoongesprek met zijn Merkel is het misverstand volgens Conte uit de weg geruimd. De ontwerptekst is volgens hem van tafel.

De EU-landen verkeren al jaren in een patstelling over het migratievraagstuk. De EU wil nu met een plan komen om migranten die op zee worden gered naar centra in Noord-Afrika te brengen. 

Op deze zogenoemde “ontschepingsplatforms'' moeten in samenwerking met de VN economische migranten en vluchtelingen die bescherming nodig hebben, snel van elkaar worden onderscheiden. Hoewel er veel (juridische) haken en ogen aan zitten, is er voor dit plan brede steun in Europa, ook van de Nederlandse regering.

Visegrád afwezig

Zondag schuiven Bulgarije, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Nederland, Oostenrijk en Spanje aan om de problematiek voor de komende Europese top door te nemen. 

Grote afwezigen zijn de zogeheten Visegrád-landen: Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije. Die groep maakt al langer bezwaar tegen het EU-beleid ten aanzien van de migratiecrisis.

De Hongaarse premier Viktor Órban maakte namens het verbond van Centraal- en Oost-Europese lidstaten bekend dat zij de top niet zullen bijwonen, omdat ze een bijeenkomst over migratieproblematiek een zaak vinden voor de Europese Raad, niet voor de Europese Commissie.