De 28 regeringsleiders en staatshoofden van de Europese Unie hebben vrijdag op een top in Malta een tienpuntenplan aangenomen dat de migratie via de Middellandse Zee een halt moet toeroepen.

Speerpunt van de zogeheten Malta Verklaring is Libië, dat het vertrekpunt is voor meer dan 90 procent van de bootmigranten uit Afrika.

Om de mensensmokkel via gammele bootjes te stoppen, wordt meer personeel, schepen, geld en training beschikbaar gesteld voor de Libische kustwacht. De EU gaat ook samen met de VN proberen de omstandigheden te verbeteren in de Libische detentiekampen waar de veelal Afrikaanse migranten worden opgesloten.

Ook wordt energie gestoken in snellere terugkeer naar het land van herkomst en betere controles van de landgrenzen. In eerste instantie wordt 200 miljoen euro vrijgemaakt.

Italië

Een belangrijke rol is weggelegd voor Italië, dat donderdag een akkoord sloot met de Libische premier Fayez Seraj om diens regering steviger in het zadel te helpen. De Italianen zouden onder meer het personeel in de kampen gaan opleiden en voor medicijnen zorgen.

EU-president Donald Tusk presenteerde donderdag een conceptversie van de plannen na zijn ontmoeting met Seraj. Hij zei "te hopen dat het Europese mechanisme in de praktijk" kan werken. Daarnaast hintte hij dat Libië meer financiële steun van de EU nodig heeft.

Rutte

Premier Mark Rutte benadrukte eerder op de dag het belang om afspraken met Noord-Afrika te maken om "de stroom met grotendeels kansloze migranten in te dammen." Hij wees erop dat de Libië geen centrale regering heeft, waardoor het maar de vraag is of afspraken met dat land kunnen worden uitgevoerd. Volgens Rutte heeft Italië "meer dan wie ook in Europa goede betrekkingen met Libië".

Organisaties als Oxfam, Amnesty en VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR hebben scherpe kritiek, vanwege de mensonterende situatie in de kampen. De Europese plannen zouden indruisen tegen de Europese kernwaarden. Ook de Tweede Kamer is zeer kritisch.

"Vluchtelingen in Italie hebben ons verteld over de gruwelijke misstanden die ze tegen het lijf lopen in Libië, ze noemen het 'de hel'", Zegt ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib in een reactie. "Dat de EU een deal met Libië wil ondersteunen, past niet bij de fundamentele waarden van de EU."

Brexit

Op de informele top op Malta zijn vrijdag de regeringsleiders van de lidstaten en verschillende vertegenwoordigers van de Europese Unie bijeen. De Britse premier Theresa May is niet aanwezig bij de bijeenkomst. 

Op het programma staan onder meer de toekomst van de EU na de 'Brexit', het herstellen van het vertrouwen van de burger in de Europese Unie en de vluchtelingenproblematiek.