William Boyd - Restless

De belofte van een spionagethriller, met de diepgang van een roman; waar vind je dat nog? William Boyd schildert geen fraai plaatje van de inherent onbetrouwbare medemens in dit dubbelportret van moeder en dochter tijdens een beslissende tijd in hun leven

Eve Dalton, Lily Fitzroy en Margery Atterdine: het zijn slechts enkele van de namen waarachter in werkelijkheid de Russische Eva Delectorskaya schuilgaat. Ruth Gilmartin kent haar echter weer niet anders dan als haar Britse moeder, Sally Gilmartin.

Dan besluit Eva dat het tijd wordt om haar dochter haar ware levensverhaal en identiteit te onthullen. Tegelijkertijd wil zij een oude rekening vereffenen. Eva was in de Tweede Wereldoorlog namelijk een spionne in dienst van Groot-Brittannië en moest dat destijds bijna met de dood bekopen. Ze rolde er in 1939 eigenlijk zomaar in. Via de charmante en charismatische Lucas Romer, die zijn eigen afdeling onder de koepel van de Britse geheime dienst runde, werd de nog jonge in Parijs woonachtige Eva spionne.

Haar hoofdtaak bestond uit het vervalsen en de wereld in sturen van nieuwsberichten die de machtige Verenigde Staten in de oorlog zouden kunnen betrekken - in de hoop dat zij met hun geweldige leger de Duitsers in de pan zouden kunnen hakken. Een scenario als Pearl Harbor was iets waar Eva en haar afdeling slechts van konden dromen.

Vertrouw niemand

Vertrouw niemand, zo luidt het devies van de aantrekkelijke Romer - zelfs niet je naasten. Maar Eva raakt juist verliefd op haar spionnenbaas en dat is het begin van een tumultueuze en geheime affaire. Tot die ene belangrijke missie in Nieuw-Mexico, waar ze nog net het vege lijf kon redden door haar tegenstander met een scherp potlood te vermoorden.

Ze vlucht en zint op wraak, maar is tevens op haar hoede; wil haar verrader haar niet alsnog een koppie kleiner maken? In 'Restless' draait alles om vertrouwen, of beter gezegd: wantrouwen. Hoewel het paranoïde gedrag van Sally Gilmartin eerst tragikomisch op haar dochter overkomt, blijkt dat het al gauw menens is voor Boyd; geen enkel mens is te vertrouwen. Niet in een oorlogssituatie, maar evenmin in vredestijd.

Vehikel

Er is dan ook geen manier onbenut gelaten om dit thema naar de voorgrond te duwen. In de eerste plaats natuurlijk via het spannende levensverhaal van Eva Delectorskaya, die voortdurend in de smiezen moest houden of ze al dan niet werd geschaduwd.

Maar Boyd trekt de lijn verder: hoewel Groot-Brittannië en de Verenigde Staten voor de buitenwereld een warme band onderhielden, piekerde de Amerikaanse president Roosevelt er in eerste instantie niet over om een hand uit te steken voor zijn Engelse ambtsgenoot die het zwaar te stellen had met de Duitsers.

En hoe zat het eigenlijk met de BSC, de afdeling van de Britse geheime dienst MI6 die tot grote woede van FBI-bons J. Edgar Hoover in het trotse hart van de Verenigde Staten was geïnfiltreerd?

Ruths verhaal dient eveneens als vehikel om Boyds stokpaardje in 'Restless' uit te spinnen. Niet alleen de moeder-dochterrelatie wordt lichtelijk geschaad door Eva's grote onthulling, ook in Ruths leven gaat er het één en ander mank.

Het blijft lange tijd vraag of zij haar ongenodigde Duitse ex-zwager Ludger en zijn vriendin Ilse wel kan vertrouwen. Ilse wordt immers door de politie gezocht vanwege haar vermeende betrokkenheid bij de gevreesde Duitse Rote Armee Fraktion. En dan is daar nog Hamid, haar Iraanse bewonderaar en mogelijke SAVAK-spion voor de sjah van Iran.

Subtiele historische achtergrond

Het knappe van Boyds nieuwste werk is dat hij naast deze twee verhaallijnen - Ruth en Eva die beide op jonge leeftijd met de onbetrouwbare medemens te maken krijgen - ook de historische werkelijkheid op een boeiende manier in het verhaal verwerkt.

De karakters spelen niet slechts tegen een historische achtergrond, maar worden er tevens door beïnvloed. Eva doet haar onthulling aan haar dochter in het roerige 1976 en elementen als de eerder genoemde Rote Armee Fraktion en de protesten tegen de Perzische sjah spelen een subtiele, maar significante rol in het grotere geheel.

Echt spannend worden de lijnen die Boyd zo zorgvuldig uitzet ook weer niet. In 'Restless' werkt de thrillerplot slechts als kapstok voor de psychologische ontwikkeling van de karakters. In de literaire thrillerhausse die de boekenwereld de laatste tijd teistert mag dat wel als een lichtpuntje worden gezien. Boyds boodschap is bepaald niet opgewekt te noemen.

Zelfs wanneer Eva haar wraak heeft kunnen botvieren op haar laaghartige verrader blijft ze op haar hoede, altijd maar turend in het bos met haar verrekijker. Eens een spionne, altijd een spionne. Gelukkig is daar Ruth, onze hoop in bange dagen met haar meer zorgeloze houding en onderhoudende relativerende humor.

Tip de redactie