Thera Coppens - Hortense, De Vergeten Koningin van Holland

Lijvige studie van een Nederlandse koningin die maar heel even koningin was: Hortense de Beauharnais (1783 - 1837). Net als in haar leven overheerst Napoleon Bonaparte haar ook in dit boek.

In 1806 kwam de nog piepjonge Hortense met haar echtgenoot Louis naar Nederland. Napoleon had besloten dat zijn broer dat malle kleine landje maar moest besturen. Napoleon beschouwde Nederland (de Bataafse Republiek) als een wingewest en bufferzone tegen de vijandelijke Engelsen, maar Louis was oprecht gecharmeerd van dat zachtaardige, deugdzame volkje. Al maakte hij blunders bij het leven, zijn hart lag wel degelijk bij de Hollanders. Hij wilde het liefst zo Hollands mogelijk worden, taallessen incluis want een koning die zich 'Conijn van Olland' noemt is niet erg waardig. Zijn fysieke handicaps knabbelden al aan zijn reputatie, en zijn vrouw Hortense was een weinig inspirerende, kwijnende bonk melancholie die somber uit het raam staarde in welk Hollands paleis ze ook vertoefde.

Revoluties

Die somberheid had een reden. Hortense was heel jong opgegroeid in het paradijselijke eiland Matinique, waar zij vandaan moest vluchten toen daar de Revolutie uitbrak. Zij en haar moeder Joséphine beseften niet dat hen een nog grotere revolutionaire hel te wachten stond in Parijs. Daar was net de Bastille bestormd, en de vader van Hortense was een van de duizenden aristocraten wier hoofd onder de guillotine terechtkwam. Aan de bloederige anarchie kwam pas een einde toen Napoleon zich aanmeldde, de jonge Corsicaan met de felle ogen en het militaire genie. Hij werd dodelijk verliefd op Joséphine, kroonde haar later tot keizerin van Frankrijk, en sleepte van de weeromstuit Hortense mee in zijn nimmer aflatende overheersingsdrift.

Beroerd huwelijk

Omdat Napoleon en Joséphine geen kinderen konden krijgen (hij verwekte wel kinderen bij andere vrouwen) werd Hortense uitgehuwelijkt aan Napoleons broer Louis om voor nazaat te zorgen. Het was een beroerd huwelijk, zo wijst deze biografie uit. Louis was paranoia en stikjaloers op alles en iedereen, en beperkte zijn echtgenote waar hij maar kon. Coppens gaat uitvoerig in op de artistieke talenten van Hortense: zij kon erg goed dansen, zingen, schilderen en tekenen, en componeerde zelf ook aardige muzikale romances die her en der in Parijs werden opgevoerd. Maar Louis weefde een coconnetje om zijn eega waaruit geen ontsnappen mogelijk was. En zo werd Nederland korte tijd geregeerd door een Kreupel Konijn en een Kwijnende Koningin.

Moeder dochter

Ondanks de sterke band tussen Joséphine en Hortense, stelde Joséphine als moeder niet veel voor. Zij had een aangeboren, betoverend charisma waarmee zij iedereen om haar vingers wond. Maar zij had eveneens, net als Napoleon, geen oog voor wat goed was voor Hortense en dwong haar dochter richting dat rampzalige huwelijk om haar positie als keizerin veilig te stellen. Coppens gaat hier niet te werk als in een kasteelroman, maar het is duidelijk dat Joséphine een egocentrisch, verwend wezentje was met een gat in haar hand en tuk op mooie glimmertjes en opulente residenties. Tot aan haar dood was haar dochter iemand bij wie zij haar verhaal kwijt kon, en niet vice versa.

Rafelende adelaarsvleugels

Over zulke passages wijdt Coppens - gelukkig - nooit te lang uit. Geen zemelcitaten uit vele brieven geschreven vanuit protserige boudoirs vol lovertjes en kant. Dit vuistdikke boek van bijna 600 pagina's is een adequate historische vertelling geschreven in deftig maar toegankelijk proza, het onderwerp waardig. Na de gebeurtenissen op Matinique en de gruwel van de Franse Revolutie, is het vooral Napoleon die het verhaal domineert en de levens van zijn omgeving dicteert. Alles was gericht op het uitbreiden van zijn macht, en daarna op het instandhouden van zijn macht. Met oneindig veel veldslagen waar Frankrijk zowel qua mensenlevens als qua schatkist op leegbloedde. Totdat de Fransen waren moegestreden, en ook de Corsicaanse adelaar begon te rafelen aan zijn vleugels. Pas toen het gedaan was met Napoleon, kreeg Hortense een beetje rust. Ze hoefde geen rol meer te spelen in het handhaven van de machtspositie van haar stiefvader, die haar overigens altijd op handen heeft gedragen, en kon in een kasteel aan de Bodensee uitpuffen in het gezelschap van fameuze dichters als Lord Byron en musici als Frans Liszt. Hier schreef zij ook haar mémoires, waar Coppens rijkelijk uit heeft kunnen putten.

Broedkip

Het is niet zo vreemd dat Hortense als 'een vergeten koningin' wordt omschreven. In de tijd waarin zij in Nederland verbleef, was ze altijd stilletjes en op de achtergrond, en ze kon niet half zo veel van Nederland houden als haar echtgenoot. En hoewel ze een beminnelijk mens moet zijn geweest volgens deze biografie, heeft Hortense behalve als broedkip voor troonopvolgers nergens echt een vinger in de pap gehad. Daarom is het maar goed dat Coppens haar vooral als kapstok heeft gebruikt om een stuk geschiedenis te vertellen. In hoeverre deze Hortense de Beauharnais nu echt een mens is dat een boek van 600 pagina's waard is, is niet helemaal duidelijk. Maar het is zó vaardig geschreven en het bevat zoveel informatie, dat elke pagina met gemak wel weer een eigen boek waard zou zijn. Het is een hele verdienste om de geschiedenis zo beeldend tot leven te brengen.

Uitgeverij J.M. Meulenhoff.

Tip de redactie