Een Argentijns jongetje zit tijdens de militaire dictatuur ondergedoken met zijn ouders en zijn broertje. Zoals de soepele kindergeest zijn nieuwe omgeving ombuigt tot een avontuur, levert een van de allermooiste romans op over deze bittere Zuid-Amerikaanse episode.

'Kamtsjatka' is het laatste woord wat Harry van zijn vader hoort. Kamtsjatka is het vulkanische schiereiland dat aangegeven staat op het speelbord van Harry's lievelingsspel Risk. Het boek begint en eindigt met dit afscheid; daartussen zit de onderduikperiode tijdens de militaire dictatuur in Argentinië. Een nationaal trauma dat nog vers in het geheugen ligt, en dat de Argentijnen onvoorstelbaar diep heeft beschadigd. Hun vertrouwen in hun land werd vermorzeld toen de vijand zomaar de buurman, een vriend, kennis of collega zou kunnen zijn.

Dictaturen doen rare dingen met mensen, en van de ene dag op de andere werd voor ontelbare Argentijnen de bodem uit hun leven geslagen. Ook voor Harry, die plompverloren uit de schoolbanken wordt geplukt, en met zijn ouders en broertje Hummel een onzekere periode tegemoet gaat in een afgelegen vakantiewoning.

Perspectief

Net als in Extremely Loud and Incredibly Close van Jonathan Safran Foer (over 9/11), The Boy in the Striped Pajamas van John Boyne (over de Holocaust) en Ze7en Leugens van James Lasdan (over het communistisch bewind), koos ook Figueras voor het vertelperspectief van de jonge jongen die een verstrekkend maatschappelijk trauma moet verwerken.

Het is een interessant perspectief, want jonge jongens zijn onvermoeibaar in het aftasten, definiëren en herontdekken van hun universum. Met een ontwapenende kijk op dagelijkse dingen, en, zoals de personages in genoemde boeken, zijn zij zeer opmerkzame kereltjes met een gezonde interesse voor geschiedenis en mensen als Stephen Hawking.

Avontuurlijk escapisme

Zo koppelt Figueras moeiteloos de parabel van de Perzische koning Cyrus, die uit woede een rivier drooglegde omdat zijn lievelingspaard erin was verdronken, aan Harry's gedoe met het zwembad achter in de tuin waar steeds padden in verdrinken. Omdat ze schuilnamen nodig hebben noemt de hoofdpersoon zich Harry, naar het boek over de meester der ontsnappingskunst Harry Houdini dat hij op zijn onderduikadres vindt en die zijn idool wordt. Van de oudere onderduiker Lucas, die tijdelijk bij hen inwoont, leert hij allerlei Houdini-trucs als knopen maken en zijn longcapaciteit vergroten.

'Mis het beste niet'

Het avontuurlijke aspect van zo'n jonge, rekbare, onderzoekende geest, die zich zijn nieuwe omgeving opnieuw eigen moet maken, geeft het leed van dit gezin een minder bittere wending. Het was ook de bedoeling van de schrijver om geen al te sombere teneur te hebben. Want ook deze periode in de geschiedenis van Argentinië probeert hij zonder bitter cynisme een plaats te geven omdat rampen de mens nu eenmaal treffen.

Harry's moeder fluistert hem op een avond toe dat hij zich niet van het leven moet afsluiten wat er ook gebeurt, want dan mist hij het beste van het leven. Het zijn overlevingsstrategieën die doen denken aan de lankmoedige vastberadenheid van schrijver en Holocaust-slachtoffer Primo Levi.

Strips en sci-fi

Met deze opzet is er ook alle ruimte voor de humor van Figueras. Er wordt niet zozeer geschaterd aan de keukentafel, maar broertje Hummel weet ontelbare keren op de lachspieren te werken. Hij is een ADHD-ventje met allesvernietigende krachten aangaande speelgoed en servies, die daarnaast religieuze kwesties fileert met hartveroverende kinderlogica waar geen kruid tegen gewassen is. "Als hij God is, waarom moest hij dan op de zevende dag rusten?"

Met Lucas ligt Harry regelmatig in een gemoedelijke clinch waarbij de ze verdiensten van Batman en Superman tegen elkaar uitspelen. Figueras voorliefde voor strips en science fiction is een regelmatig wederkerend thema, waarbij Harry zijn omgeving toetst aan zijn cartoonhelden of zijn favoriete sci-fi tv-show The Invaders.

Levi's echo

Het werkt fabuleus. Figueras creëert een gezin dat je leert kennen alsof je er al jarenlang bij over de vloer komt en dat je dierbaar is. Daarmee wordt de spanning of zij de rit wel zullen overleven enorm opgevoerd. 'Ik hou niet van een ongelukkige afloop,' laat Harry al aan het begin van het boek weten. En helemaal aan het eind, na een vakantie bij zijn grootouders waar ze avonden buiten doorbrengen onder een met sterren bezaaide hemel, praat hij al naar de apotheose toe wat zijn redenen voor die aversie zijn.

Daar laat hij de toon van de jonge jongen varen en zoekt naar perspectieven en redenen om het Argentijnse leed te overleven en door te gaan: 'Dat de wereld nog niet af is […] zeggen dat alle levens al geleefd zijn, zou ons tot tweederangsmensen maken, reduceren tot imitators van andermans leven, ons de verdienste en hoop ontnemen en onze hartstochten zinloos maken.'

Meesterwerk

In zulke prachtige zinnen, en eigenlijk wel door heel Kamtstjatka, klinkt Primo Levi's echo van zijn adagium 'wees initiatiefrijk, vindingrijk en speels'. Dit literaire meesterwerk van Marcelo Figueras is niet alleen een trefzekere schets van een zwart hoofdstuk in de Argentijnse geschiedenis, maar inspireert mensen tevens met een universele handleiding hoe (en waarom) door te gaan. Er is geen einde totdat de zon over 5 miljard jaar ophoudt met schijnen, aldus Harry, dus we hebben nog 5 miljard jaar om het goed te gaan doen.

Uitgeverij Signature.

Bestel dit boek direct:


Kamtsjatka
Figueras, M.