James Lasdun - Ze7en Leugens

In New York wordt een Oost-Europeaan achterhaald door zijn verleden, waarna het raadsel van de herinnering wordt opgerakeld. Dit boek is bijna een studie van het geweten en een speurtocht naar de kern van het individu.

Tijdens een borrel van de opening van een New Yorkse kunstexpositie, wordt Stefan Vogel benaderd door een jonge vrouw. "Bent u Stefan Vogel?" vraagt ze hem. En als hij dat bevestigt, smijt ze hem een glas rode wijn in zijn gezicht. Vogel heeft de vrouw nog nooit gezien en is danig van zijn stuk gebracht. De gebeurtenis laat hem niet los, waarna hij begint te graven in zijn verleden naar de sleutel van dit raadsel.

Berlijnse Beau Monde

Als jongetje woonde Vogel in Oost-Berlijn, waar zijn moeder hardnekkige pogingen onderneemt om haar leven van beau monde in stand te houden. Zijn vader heeft een baan met internationale connecties die hen naar New York kunnen brengen, maar vergooit zijn kansen. De emigratie van de familie Vogel komt op losse schroeven te staan, maar de kleine Stefan zal blijven dromen van die vrije overzeese wereldstad met al haar mogelijkheden.

Schuilplaats

Dromen worden verbeelding worden een geestelijke schuilplaats voor deze Stefan, voor wie de dagelijkse realiteit hem te zwaar valt. Hij verzint erop los, wat begint met zijn vermeende poëtische gaven die hij op de soirees van zijn snobmoeder moet voordragen.

In een geheime bergplaats weet hij poëzieboeken waarmee hij plagiaat gaat plegen, en om het bedrog tot stand te brengen en te maskeren, begint het web van leugens zich dichter en dichter om hem heen te trekken. Kul verkopen wordt zijn vaste gezel, ook als hij ouder wordt en zich kunstenaarskringen in babbelt.

Leugens

Leven in de leugen: ik heb er wel meer dan Ze7en geteld. Lasdun laat zien hoe minuscule leugentjes om bestwil uit de hand kunnen lopen. Daarbij verweeft hij de kwestie van het eigen geweten, dat van elastiek is en naar believen opgerekt en gemanipuleerd kan worden.

Na verloop van de tijd blijft overeind wat men zich wil herinneren (de versie waar men zich het meest senang bij voelt) om aan stekelige gewetenskwesties te ontsnappen (de notoire Dritte Reich-tactiek). Het maakt het lezen van Stefans relaas als koorddansen op spinrag: wanneer neemt hij tijdens die speurtocht door het verleden zichzelf (én daarmee de lezer) in de maling, en wanneer erkent/ziet hij de waarheid?

Leven onder communisme

Stefans hunkering naar erkenning verschuift gaandeweg naar een overlevingsstrategie onder een dwingend politiek systeem waarin het individu moet worden weggecijferd. Het zich anders voordoen dan je bent is een thema dat Lasdun al vaker in zijn werk heeft gebruikt, en in Ze7en Leugens heeft hij het tot griezelige hoogtes verheven. Griezelig omdat het zo herkenbaar is: bij twee mensen en één gebeurtenis krijg je twee versies, en ieder verdedigt zijn eigen gelijk.

Hellend vlak

Maar Lasdun volgt hier in feite twee sporen. De een is hoe een politiek klimaat van invloed kan zijn op keuzes die mensen -moeten- maken. De ander betreft die van het manipuleren van het geweten zelf, wat ongeacht de omstandigheden altijd in werking is.

Non-stop de vinger aan de pols houden omtrent eigen keuzes en gedragingen is een behoorlijke opgave, maar Lasdun toont hoe noodzakelijk die introspectie is, vooral als je van kindsbeen op zo'n hellend vlak zit als Stefan Vogel.

Hoe langer je het liegen volhoudt, hoe meer je van je eigen individu afdwaalt en hoe moeilijker die confrontatie wordt: Lasdun heeft dat bijna ongrijpbare degradatieproces formidabel uitgewerkt.

Uitgeverij Ambo/Anthos.
Oorspronkelijke titel: Seven Lies

Bestel dit boek direct:

Zeven leugens<br>James Lasdun
Zeven leugens
James Lasdun

Tip de redactie