John le Carré - De Luistervink

Net als The Constant Gardener speelt ook deze thriller zich af tegen de achtergrond van de wantoestanden Afrika. Een timide talenknobbel raakt verzeild in een perfide complot waarin gegoocheld wordt met de toekomst van Congo.

De prima gekozen titel slaat op de veeltalige tolk Bruno Salvador (kortweg Salvo) die de hoofdrol speelt. Salvo is geboren in Afrika als de zoon van een Ierse missionaris en een Congolese vrouw. Zijn jeugd bracht hij door in diverse zendelingeninstituten in Afrika en Engeland, waar zijn talenknobbel met de dag groeide door het luisteren naar en leren van allerlei dialecten en accenten. Het verhaal wordt verteld vanuit de ik-persoon Salvo, en zijn achtergrond verklaart ook Carré's statige taalgebruik (waar de vertaler prima werk van heeft gemaakt), zoals je wel vaker aantreft bij voormalige kolonies of in religieuze omgevingen.

Het Syndicaat

Wat Salvo eveneens aan zijn jeugd te danken heeft, is een ietwat naïeve kijk op de wereld. Geen handige asset als je als tolk wordt ingezet voor een geheime conferentie waar de toekomst van zijn voormalige land op het spel staat. Grote, machtige en vooral rijke mannen uit het westen richten met grote, machtige mannen uit Congo een Syndicaat op om het vernielde land uit het slop te trekken.

Althans, dat beweren ze. Salvo wordt ingehuurd om als luistervink zijn linguïstiektalent verborgen te houden, en zoveel mogelijk op te vangen van de gesprekken van allen die aan deze topontmoeting op een afgelegen eilandje deelnemen. De patriot Salvo, die verknocht is aan zijn Groot-Brittannië, merkt tijdens het afluisteren dat deze onderneming aangaande Congo niet bepaald zuiver op de graat is. Zijn loyaliteit wordt dan ook danig op de proef gesteld; zowel die aan Europa als aan zijn oude roots.

Morele geweten

Salvo's Afrikaanse roots waren nét voor hij aan dit karwei begon, al opgeschud door zijn kersverse affaire met de Congolese verpleegster Hannah. Zijn huwelijk met Penelope, een societyjournaliste annex kaktrut, is al gestrand. Hannah is Salvo's gesprekspartner in absentia, en wordt door Le Carré opgevoerd als imaginaire biechtstoel voor zijn morele geweten.

Een geweten waar met een mokerhamer tegenaan wordt geslagen, want via de op strategische plekken verborgen afluisterapparatuur draait Le Carré zijn niet mis te verstane riedel af. Op geld beluste kapitalisten uit het westen gooien het op een akkoordje met op geld beluste Congolezen, en met deze corrupte handjeklap herhaalt de auteur zijn thema uit The Constant Gardener waarin de farmaceutische industrie op de korrel werd genomen.

Haves en have-nots

De dans om Afrika, het continent wat hot is (en niet alleen qua temperatuur) voor pop- en filmsterren en een eindeloze reeks ontwikkelingsbedrijven, -stichtingen en -instellingen die allen trachten de ernstig verstoorde structuur in juiste banen te leiden. Deze redding wordt verwoord door een van de aanwezigen op deze geheime conferentie in De Luistervink: Mwangaza.

Hij is de gedoodverfde leider die het charisma moet hebben waardoor in Congo niet alleen orde op zaken wordt gesteld qua economie, corruptie en bloedige strijd, maar die ook moet zien te bewerkstelligen dat de haves geïnspireerd genoeg zullen raken om bereid te zijn hun bezittingen te delen met de have nots. Geen sinecure in een land dat al zo lang is verdeeld en versnipperd, want iedereen die bij of op de vleespotten zit weet wel een reden te verzinnen waarom je maar het beste voor jezelf kunt zorgen.

Zebra

Salvo's commentaar is overwegend droogkomisch van toon; hij is het product van gemengd bloed waardoor hij overal een buitenbeentje is - Congolezen noemen hem een zebra en Penelope is eigenlijk alleen maar met hem getrouwd om haar mammie dwars te zitten. Hij hanteert de humor om door dat ambigue leven heen te laveren, en lijkt daardoor erg veel op de dwerg Bucino uit Sarah Dunants In The Company of the Courtisan, die hetzelfde wapen inzette als begniffelde paria in 15de eeuws Venetië.

Hun gebrek aan venijn dwingt bewondering af, al is de genoemde naïveteit van Salvo niet altijd makkelijk te rijmen met de inktzwarte ontwikkelingen in deze geëngageerde thriller. Welwillend kan men concluderen dat dit naïeve de gemiddelde kijk is op Afrika door de buitenstaander - en die van insiders meestal ook.

Maar Carré's cri de coeur duwt hierdoor de nuances soms te veel richting zwart en richting wit, al geeft hij met De Luistervink wel een aardige bijdrage aan de bewustwording van de problematiek. De gemiddelde lezer kan het een en ander opsteken van Le Carré's breedsprakige uiteenzetting van Congo, met de stammenstrijd, corruptie, machtshebbers, warlords, vijandige buurlanden en uitzuigers uit elke windrichting. Het ziet ernaar uit dat dit niet zijn laatste J'accuse zal zijn.

Uitgeverij: Sijthoff
Oorspronkelijke titel: The Mission Song

Bestel dit boek direct:


De Luistervink
J. Le Carre & John Le Carre

Tip de redactie