Colm Tóibín - Mothers And Sons

Negen vluchtige prozaportretten van moeders en zonen die draaien rondom conflicten en worden gekenmerkt door bitterheid, eenzaamheid, spijt en schuldgevoelens, maar verder gortdroog en leeg blijven.

De relatie tussen moeders en zonen, ondergetekende kan erover meepraten. Nu zijn de meeste moeder-zoon relaties in de regel positief van aard, maar er zijn natuurlijk grote uitzonderingen. Dat deze oersterke, maar ook enorm kwetsbare Relatie der Relaties nog enorm complex in elkaar kan steken hebben we wel meegekregen uit de bittere Griekse mythe rondom Oedipus, waarin een relatie tussen moeder en zoon wel heel erg op het scherpst van de snede kwam te staan. Colm Tóibín vat de koe maar liefst negen keer bij de horens.

Interesse in crisis

In de verhalenbundel van de Ierse schrijver zijn negen korte verhalen opgenomen. Deze verhalen beschrijven niet de intensieve en mooie liefdesband tussen moeder en zoon - die altijd aanwezige, maar onzichtbare navelstreng - maar pure crisismomenten, waarop beide kanten liever die vermaledijde spreekwoordelijke navelstreng doorgeknipt zagen.

Tóibín is geïnteresseerd in conflicten, met name op het subtiele psychologische vlak, die ertoe leiden dat de verhouding tussen moeder en zoon volledig op de kop wordt gezet en in sommige gevallen zelfs genadeloos overstag gaat. Stuk voor stuk behandelen de verhalen op een onderkoelde, bescheiden wijze de basisemoties die de mens liever kwijt dan rijk is; spijt, verscheurende schuldgevoelens en gekmakende eenzaamheid. Dat laatste is overigens niet zo vreemd met een desolate Dublin als achtergrond.

Een greep

Om zomaar een greep te nemen uit de negen werken van Tóibín: Een zoon ontdekt het muzikale verleden van zijn moeder, wat weggepropt oud zeer bij haar oprakelt. Een jongeman probeert de dood van zijn moeder te verwerken door zich in een wild strandfeest te storten, met alle gevolgen van dien. Een weduwe komt in conflict met haar zoon die, nu ze een nieuwe winkel heeft geopend wél in staat blijkt hard te werken. Een bejaarde moeder komt er als laatste in haar omgeving achter dat haar zoon, die nota bene een priester is, in het verleden kinderen heeft misbruikt. En zo sluipt er ook een beetje actualiteit in het werk van Tóibín.

A Long Winter

De lengte van de verschillende prozaportretten variëren onderling. De langste, 'A Long Winter', is tevens de laatste in de bundel. Deze vertelling verhaalt over een zoon die op zoek gaat naar zijn alcoholistische moeder die van huis is weggelopen. Een beetje een vreemde eend in de bijt is dit verhaal wel. Het is de enige vertelling die zich niet afspeelt in de grauwheid van Ierland, maar in de overigens even zo eenzame Spaanse hoogvlakten van de Pyreneeën.

Het legt tevens het gevaar bloot dat intrinsiek is aan dergelijke verhalenbundels; de wisselende kwaliteit van de verhalen. 'Mothers And Sons' gaat ook genadeloos voor de bijl; de bijna-novelle 'A Long Winter' is niet alleen in lengte superieur aan de rest, maar ook in kwaliteit. Wellicht is de extra speelruimte die Tóibín zichzelf hier gegund heeft wel debet aan. Het Spaanse uitstapje kent rijkere karakters, meer nuances en een degelijk plot die ook tot een werkelijke ontknoping wordt geleid. En dan blijkt ineens dat we met een schrijver van formaat te maken hebben, die in heldere en simpele bewoordingen complexe emoties neerpent.

Halfbakken

Het sterke vermoeden bestaat dan ook dat de rest van de verhalen rondom 'A Long Winter' zijn geschreven, om het geheel als lucratieve bundel uit te kunnen geven. Eigenlijk is dat louter giswerk, maar feit is dat sommige verhalen halfbakken aanvoelen. Tóibín schrijft naar een hoogtepunt toe: subtiel, kronkelend als een slang naar zijn prooi, maar stelt uiteindelijk in de ontknoping te vaak teleur. Hij geeft geen oordeel, geen epiloog.

Hij beschrijft de apotheose, het grote conflict, maar laat het daar dan ook bij. De belofte waarmee hij zijn verhalen begint, blijft vaak uit. Een mooi voorbeeld is het eerste verhaal 'The Use Of Reason' waar een crimineel zijn moeder confronteert met haar loslippigheid. De explosie die deze ontmoeting op had kunnen leveren blijft achterwege. Uitzondering is wederom 'A Long Winter', maar daar is dan weer de humor uit gefilterd die andere verhalen net dat beetje meer gaf.

Dicht bij huis

Misschien is dat ook wel een nadeel aan deze format, waar Tóibín een beetje moeite lijkt te hebben. De korte vertellingen zijn zo vluchtig dat ze maar weinig opsmuk dulden en dus gewoonweg niet beklijven. De karakters kunnen niet genuanceerd uitgewerkt worden en de actoren kunnen gewoon niet afdoende tegen elkaar uitgespeeld worden. Dat neemt overigens niet weg dat Tóibín een heldere schrijver met een oog voor detail is. Velen zouden zijn schrijfstijl saai noemen, maar de Ier zoekt het vooral in het alledaagse. Zijn personages zijn niet hysterisch en zijn niet behept met een of andere rare tic. Net als met de achtergrond van de verhalen en de emoties van de personages heeft Toibin het hier klein en dicht bij huis gehouden.

Uitgeverij: Picador

Bestel dit boek direct:


Mothers and Sons
Colm Toibin

Tip de redactie