Klassieker van Fante uit 1939, die godzijdank weer het levenslicht ziet dankzij de verfilming van Robert Towne.

De moeizame uitgave van Ask The Dust is al een boek op zich waard. Toen het werd gepubliceerd in 1939 waren de critici laaiend enthousiast, en had de uitgever grootse plannen om het onder de aandacht van een breed publiek te brengen. Maar guess what. Rond dezelfde tijd was er een vals dictatortje met een vierkante snor die het oude continent (Europa) deed schokken en daarmee de rest van de wereld. Diens uitgave Mein Kampf kaapte het promotiebudget weg van Ask The Dust, omdat de uitgever de hand had weten te leggen op een ongeautoriseerde editie en al zijn geld moest steken in een proces dat Hitler had aangespannen om publicatie tegen te houden.

Vergetelhoek

Daarna kwam Robert Towne (de regisseur van de huidige verfilming). Met de Oscar voor China Town op zak begon hij dertig jaar geleden al met zijn filmplannen - die niet maar van de grond kwamen. Tegen de tijd dat zelfs de grote Charles Buwkowski zich over Fante's meesterwerk ontfermde, in 1979, was Fante zelf al oud en ziek. En vooral gedesillusioneerd hoe zijn geesteskindje door omstandigheden in de vergetelhoek raakte zonder ooit de klapper te zijn worden die het verdiend had. Misschien dat er nu postuum nog gerechtigheid komt.

Droom

Ask The Dust lijkt qua verhaal wel de verwezenlijking van de droom van vele jonge auteurs, zeker uit de nieuwe generatie. Fante's hoofdpersoon, Arturo Bandini, is een worstelend schrijver die in de jaren 30 in Los Angeles woont. Op een eenvoudig kamertje, met een rammelende typemachine, een meesterwerk in het hoofd, en pennies bij elkaar schrapend om het hoofd boven water te houden. Maar een hoofd vol fabuleuze woorden en zinnen om gedachten en observaties van zijn stad, de mensen, zijn omgeving en het leven zelf op papier te kunnen zetten.

Bijdrage aan de wereld

Het zijn nijpende omstandigheden die veel auteurs benijden omdat ze vermoeden dat hun talent gebaat zal zijn bij dergelijk afzien. Een poging daartoe wil nogal 's leiden tot lange kroegentochten in obscure nachttenten en drankgelagen met de onderbuik van de samenleving. Maar daar komt zelden iets zinnigs uit voort, omdat deze afzien-variant een zelfgekozen decor is. (Dubbelliefde van Adriaan van Dis is een van de weinige mooie uitzonderingen hierop).

Bandini's situatie is daadwerkelijk precair, als Amerikaan met Italiaanse roots die maar moet zien waar hij zijn volgende nickel vandaan haalt. Hij droomt van succes en mooie vrouwen, als erkenning van zijn schrijverschap omdat hij daaraan, zoals Fante ontroerend meesterlijk beschrijft, zijn enige bijdrage aan deze wereld kan ontlenen. Ondanks dat hij beseft hoe nietig zijn bestaantje is, zoals ieders bestaantje, wordt hij gedreven door de drang om die kruimel hoe dan ook te vereeuwigen, belangrijk te maken, uit te vergroten en van een naamkaartje te voorzien.

Blikseminslag

Daarnaast is Ask The Dust ook een roman over etnische conflicten. Los Angeles is een smeltkroes van allerlei nationaliteiten, waarbij het erop lijkt dat de een zich een beter mens kan voelen door de ander de grond in te trappen. Die problematiek is dus blijkbaar van alle tijden. Het meest funest uit zich dat in Bandini's hartstochtelijke liefde voor de Mexicaanse serveerster Camilla. Hij loopt op een dag een café in en ziet daar zijn blikseminslag met zwart en haar en glanzende ogen. De afgetrapte schoenen aan haar voeten zijn het enige waar hij haar om kan beschimpen, en hij blijft gedurende hun daaropvolgende ontmoetingen zoeken naar zwakke plekken om een gifpijl in te schieten.

Puurheid

Ik heb de film niet gezien, maar het moet als regisseur een taak van jewelste zijn geweest om dat aantrekken en afstoten van de twee geliefden-tegen-wil-en-dank vorm te geven. Waarom Bandini haar steeds afsnauwt maakt Fante glashelder met zijn werkelijk bloedmooie proza dat een kil beeld geeft van de onverbiddelijke jacht op The American Dream. Hoe ver mensen gaan om datgene wat buiten hun bereik ligt te verkrijgen, en hoe ruw ze omgaan met datgene wat in hun hand ligt - het is een merkwaardig menselijk lot dat Fante zonder enige opsmuk tot in de fijnste haarvaten blootlegt. Wat onbereikbaar is wordt geidealiseerd, en van wat we bereikt hebben zien we de keerzijde. Zo virtuoos als Fante die verscheurdheid verbeeldt, staat bijna zeventig jaar na dato nog altijd met gemak overeind.

John Fante - Ask The Dust. ABC Bookcenter.
Nederlandse vertaling: Vraag Het Aan Het Stof. Uitgeverij Meulenhoff