Hoe red je jezelf uit een slecht huwelijk: scheiden dan maar? Welnee. Een beetje vrouw hakt tegenwoordig haar echtgenoot aan stukken.

Vrij is opgebouwd als een dagboek. We leren de protagoniste Linde kennen, de ik-figuur, die al twintig jaar in een slecht huwelijk zit. Alhoewel, slecht... zeg maar buitengewoon belabberd, met de gewelddadige echtgenoot Henry. Een bruut die seks eist terwijl ze nooit zin heeft, dus die ook serieverkrachting op zijn glanzende conto als huwelijkspartner mag schrijven. Plus nog veel meer onvergeeflijke dingen. De dag waarop hij een kopje hete koffie op haar trui gooit, is de maat vol en neemt ze het kloeke besluit haar man om te brengen. Bij de gedachte alleen al voelt ze de vrijheid lonken.

Spoiler

Minutieus schrijft Linde in haar dagboek hoe ze haar voorbereidingen treft voor de perfecte moord. En daar belooft het verhaal intrigerend te worden, omdat bij de lezer het vermoeden rijst of die man eigenlijk wel de dood verdient en of zij niet gewoon een ernstig getroebleerd dametje is. Daarmee geef ik niets weg, want de fun van deze dubbele bodem werd teniet gedaan door de verklarende tekst op de achterflap, waarin dus precies dat gegeven wordt prijsgegeven. Maar met die spoiler is echter wel de belangrijkste trekker van het boek onderuitgeschoffeld.

Kwartjesmiddag

Want wat volgt, is bijvoorbeeld een moord die slordig is beschreven. Een van de belangrijke aspecten van het thrillergenre is natuurlijk het inspelen op onze stiekeme fascinatie met gruwel. Als die gruwel wordt opgedist als een kwartjesmiddag in het amateur-spookhuis, valt dat essentiële element weg. En haar minutieuze dagboekverslag over het wegwerken van het lijk en het uitwissen van de sporen, wordt ook slapjes uitgewerkt. Je ziet het Linde allemaal doen, en het is aardig om in een dagboek alles op te schrijven wat een rechercheur dolgraag zou willen weten, maar is het spannend?

Pootjebaden

Het antwoord is nee. Voor het thema 'wie is de dader' in plaats van 'waarom doet de dader' is de schrijfstijl van Kamphuis is gewoon niet sterk genoeg. En echt literair is het ook niet, want de psychologische factor komt niet uit de verf. Heeft Linde haar vrijheid, nu haar man Henry uit de weg is geruimd? Blijkbaar niet, want zo laat ze zich terloops ontvallen dat het na dat hele gebeuren nu wel stilletjes is in huis. En Linde valt vervolgens op de leuke blonde buurman, maar helaas heeft die een vrouw. Ach, nu ze toch bezig is, waarom haar dan ook niet uit de weg geruimd? Linde's daden komen nogal uit de lucht gevallen, en zo blijft het pootjebaden qua inzicht in haar psyche, terwijl de diepe gronden onbetreden blijven.

Case

Want iemand met drastische moordneigingen moet toch een absurd (en boeiend) gedachtepatroon hebben, zoals dit genre ons al talloze malen heeft laten zien. Maar wij lazen noch voelden ze niet in Vrij. Linde heeft dan wel issues uit het heden en verleden, wil een soort vrijheid die ze niet aan blijkt te kunnen, en slaat door in haar obsessies. Het is een aardige collectie motieven, maar de verhaalsconstructie is niet verrassend, noch de ontknoping. Het boek is, al met al, te veel een psychiatrische case waarin de personages maar geen echte mensen willen worden.

Martine Kamphuis - Vrij
Uitgeverij de Arbeiderspers