Autobiografie in stripvorm. De Iranese Satrapi tekent haar leven tegen de achtergrond van de revoluties en radicalisering van haar vaderland.

De stripvorm hanteren voor een autobiografie. Art Spiegelman deed het subliem met Maus, Keiji Nakazawa deed het met Hiroshima. Op vrijwel gelijkwaardig kwalitatieve hoogte zit Satrapi met Persepolis, waarin zij de recente geschiedenis van Iran beschrijft en welke invloed die op haar leven heeft en heeft gehad. Ze is geboren in 1969, dus zij heeft zowel het Iran van de sjah meegemaakt als de religieuze catharsis nadat de ayatollah het land in zijn greep kreeg.

Nachtmerrie

Satrapi werd in Teheran geboren in een modern, welgesteld, links gezin. Als jong meisje kreeg ze schappen vol boeken te verstouwen, want haar ouders wilden dat hun kind opgroeide tot een vrije, ontwikkelde vrouw met een nieuwsgierige geest. Eigenschappen die na de radicale revolutie tot non grata werden verklaard, en het laat zich raden dat het ontwikkelingsproces van deze Satrapi hierdoor rondwapperde als een eierschaaltje.

De revolutie die aanvankelijk ook de steun van links-georiënteerden had, veranderde in een nachtmerrie toen vrienden en collegae uit de gevangenissen terugkeerden met gruwelverslagen van folteringen en massa-executies. De scholen begonnen een voor een te sluiten, vrouwen werden opgejaagd door de religieuze politie en het leven werd ondraaglijk. Immers, een samenleving geregeerd door tirannen wordt als los zand omdat overal verraders verrijzen en de wantrouw alom ontstaat.

Gapende kloof

Satrapi's ouders beschikten gelukkig over de financiële middelen om hun dochter naar Europa te sturen. Maar op dat continent kon zij toen nog niet aarden. De losse seksuele moraal was verwarrend, en de verwende generatie van de jolly European eighties had geen enkel besef van de wantoestanden in Iran. Revolutie in Europa werd met de mond beleden: in Satrapi's naaste omgeving leken de politieke debatten vooral trendy tijdverdrijf, met een stickie erbij, om daarna onbekommerd de koffer in te duiken. Uiteindelijk keerde Satrapi ziek van heimwee weer terug naar haar familie in Iran, maar de omstandigheden voor weldenkende mensen waren daar te verstikkend geworden om normaal te kunnen functioneren. Ze was inmiddels half westers én half Iranees: inderdaad, ze strandde in die gapende kloof tussen twee tegenovergestelde werelden (die inmiddels aardig bevolkt begint te raken).

Sterk en vitaal

Er zijn een flink aantal elementen waardoor Satrapi's boek hoge ogen gooit. Haar tekenstijl is basaal en bijna kinderlijk, maar tegelijkertijd sterk, vitaal en met onmiskenbaar artistieke talenten die haar achtergrond als kunstacademica tonen. Met een paar simpele lijnen kan ze een wereld van emoties oproepen. Bovendien heeft ze de humor van iemand die het overzicht op de situatie behoudt en kan relativeren. Net zo trefzeker betrekt ze de rumoerige, recente geschiedenis van Iran in haar verhaal. De mislukte revoluties, het verraad, en de bemoeienissen van de VS.

Bijna droogkomisch is haar observatie van de idiote upgrade van voormalige verschoppelingen tot hoeders van de heilstaat Iran. Een pasklaar recept voor ongelijkheid en onrecht, wat leidt tot nog meer versplintering van een land dat al zo fragiel de 20ste voor de 21ste eeuw verruilde. Nu is Satrapi Iran voorgoed ontvlucht, en woont ze in Parijs. Hopelijk is ze nu bezig met een vervolg over Iran, want de kruitdampen zijn daar nog lang niet opgetrokken.

Persepolis - Marjane Satrapi
Uitgeverij Atlas