The Great Transformation - Karen Armstrong

Lijvig boek van reli-kenner bij uitstek Karen Armstrong, die terugblikt op de spirituele stromingen van de 9de tot de 2de eeuw v.C. als voorloper van de monotheïsmes.

De wereld kampt met een neerwaartse geweldspiraal, stelt ex-non en religieus expert Karen Armstrong in de inleiding van haar nieuwste verhandeling over religie en de rol van de mens daarin. Pijn en angst zijn langzaam maar zeker een inherent onderdeel van het dagelijks leven geworden. Maar geen nood: de oplossing is voorhanden. We moeten onze blik richten op de zogenoemde 'axiale tijd' en daar de broodnodige spirituele inspiratie uit tappen.

Karl Jaspers

Haar magnum opus is gebaseerd op de theorieën van de Duitse artsfilosoof Karl Jaspers. Tussen de negende en tweede eeuw voor Christus ontwikkelden de bevolkingen van vier afzonderlijke streken van de wereld de religieuze en filosofische tradities die vandaag de dag nog steeds hun weerklank vinden. Armstrong legt haar vergrootglas op de opkomst van het monotheïsme in Judea, het filosofisch rationalisme in Griekenland, het hindoeïsme en boeddhisme in India en het confucianisme en daoïsme in China. Aan de hand van Jaspers en via de centrale figuren zoals Jeremia, Socrates, de Boeddha en Confucius worden door haar de ontwikkelingen in deze 'omslagtijd' gevolgd en verklaard.

Compassie

Een cruciaal punt in het betoog van Armstrong is de overeenkomst in de ontwikkeling van deze denkbeelden: de grote wijzen uit dit tijdperk drongen aan op compassie in plaats van een cultuur vervuld van haat en geweld, die tot dan toe zo'n centrale rol speelde in het dagelijks leven. Dogma was nog betrekkelijk onbelangrijk voor deze denkers, het concept van het aan het leven inherente lijden en het opwekken van empathie des te belangrijker.

Kritiek

Er is veel kritiek geleverd op de toepassing van deze theorie. De periode die wordt voorondersteld - de 9de tot de 2de eeuw voor Christus - beslaat maar liefst zeshonderd jaar. Dat is een enorm brede tijdspanne waarin het niet echt moeilijk is om overeenkomsten in de ontwikkelingen van de verschillende tradities te vinden. Armstrong weet het zelfs nog bonter te maken door ook de islam bij haar argumentatie te betrekken, welke veel later opkwam. De titel The Great Transformation is wat dat betreft wellicht iets overdreven. Aan de andere kant: men spreekt ook van een Industriële Revolutie waar het eigenlijk meer een evolutie betrof.

Overeenkomsten

Armstrong ondervangt deze kritiek door de lezer talloze keren op grote verschillen tussen de ontwikkelingen van de nieuwe levensvisies. Dat maakt haar werk wel degelijk een genuanceerd betoog, maar richtte de auteur zich niet in beginsel meer op de overeenkomsten? Echt grove generalisaties komen desondanks niet voor, maar Armstrong wringt zich wel in bochten om overeenkomsten aan te tonen. Sommige voorbeelden zijn voor de kritische lezer wellicht iets ver gezocht: de opmerkelijke omslag van Athene van landmacht naar zeemacht in de vijfde eeuw voor Christus - volgens Armstrong een van de eerste signalen van het axiale denken in Griekenland - is er zo eentje.

Wij-tegen-zij-cultuur

Dat neemt niet weg dat Armstrong een interessante visie op een uitermate complex onderwerp in hapklare en vooral gemakkelijke verteerbare brokken heeft weten voor te schotelen. Haar betoog is verfrissend in een tijdperk waarin juist zo de nadruk op verschil en een 'wij-tegen-zij'-cultuur wordt gelegd. Armstrong predikt met een vurige passie een hoopvol toekomstbeeld, en in die zin is The Great Transformation een product van deze tijd: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet. Deze boodschap is sympathiek, maar zorgt ook voor onduidelijkheid: gaat het Armstrong nu om de wetenschappelijke waarde van haar argumentatie of probeert zij ons haar mierzoete oplossing voor de problemen in onze hedendaagse maatschappij op te dringen? Dat laatste is haar goed recht, maar dat zal niet iedere lezer kunnen bekoren die op zoek is naar wetenschappelijke verklaringen.

The Great Transformation - Karen Armstrong
Nilsson & Lamm


Bestel dit boek direct:


The Great Transformation
Karen Armstrong

Facebook & Twitter

Facebook & Twitter
Volg het nieuws van NU.nl/Entertainment ook op Facebook en Twitter

NUwerk

Tip de redactie