Met 'What if' thriller keert de schrijver terug naar Sarajevo van vóór W.O. I, om een alternatieve aanleiding voor de oorlog te onderzoeken

Op 28 juni 1914 werd de Oostenrijks-Hongaarse aartshertog Franz Ferdinand in Sarajevo vermoord door de Servische Gavrilo Princip. Naast andere complexere en sluimerende oorzaken wordt deze daad tegenwoordig als dé directe aanleiding gezien voor de verwoestende Eerste Wereldoorlog. Tot welke organisatie Princip behoorde en wat hem er precies toe aanzette de aartshertog te vermoorden, is nog altijd onderwerp van debat tussen historici.

Russische oligarchen

Miller zag in dit laatste gegeven een mogelijkheid voor een sensationeel spannend verhaal en schreef zijn 'what if' thriller A Game Of Soldiers: niet de Servische nationalisten waren de aanstichters van de oorlog, maar de relatief nieuw opgekomen klasse puissant rijke Russische oligarchen die de buik vol hadden van de incompetente en overdreven vrome Tsaar Nicolaas II.

Rasputin

De lezer wordt meegevoerd naar het imposante St. Petersburg anno 1913, waarvan de brede boulevards en megalomane gebouwen in scherp contrast staan met de ranzige achterbuurtjes en bordelen alwaar hoofdpersonage Pyotr Rhyzkov zijn werkzaamheden als geheim agent in dienst van de Okhrana verricht. Dat klinkt overigens spannender dan het is; zijn hoofdtaak bestaat in feite uit het behoeden van hoflievelingetje en monnik Rasputin voor schandalen tijdens zijn talloze nachtelijke escapades. Naast zijn doodlopende carrière is zijn privéleven eveneens een puinhoop.

Pan-Slavisch complot

Via de knorrige Rhyzkov maakt de lezer kennis met een troosteloze wereld vol geheime politie, corruptie, prostitutie, pedofilie, variété-meisjes, drugs -en drankmisbruik. En uiteindelijk een groot pan-Slavisch complot dat zich langzaam laat ontrafelen vanaf het moment dat Rhyzkov getuige is van de moord op een kindprostituee en wordt gehinderd in zijn verwoede pogingen deze op te lossen.

Riedeltje

Klinkt het riedeltje bekend in de oren? Dat kan kloppen. Het is niet het eerste en ook niet het laatste verhaal met een door fysieke (tandpijn in het geval van Rhyzkov) en vooral geestelijke pijnen geplaagde detective die de wereld moet behoeden voor een grote ramp. De climax moge bekend zijn. Bij dit soort thrillers is deze dan ook totaal niet van belang, de spanning zit des te meer in de weg ernaar toe. En toegegeven, de doemachtige sfeer is op een rake manier beschreven. De groeiende frictie tussen de moderne opvattingen van de nieuwe economische elite en het traditionalisme van de oude sociale bovenlaag in het Russische rijk zijn goed voelbaar, evenals de schrijnende tegenstelling tussen arm en rijk, geslaagde en kansloze figuren.

Anti-held

Toch is Millers debuut niet het epos dat het had kunnen zijn. Daar is anti-held Rhyzkov een te onsympathieke rotzak voor en zijn de persoonlijke motieven om Rusland te redden uiteindelijk te ongeloofwaardig en banaal. Het arsenaal aan randkarakters dat Miller aan de haren bij het verhaal betrekt, onderstrepen door hun onhebbelijkheden nogmaals zijn pessimistische kijk op de menselijke natuur, en blijven in feite net zo één-dimensionaal als Rhyzkov zelf, met een positieve uitzondering van pittige tante Vera, die wel een duidelijke ontwikkeling doormaakt.

Anachronisme

Bovendien ziet de auteur de complexiteit van de materie waar hij over schrijft over het hoofd: hij gaat er te gemakkelijk vanuit dat een succesvolle aanslag op het leven van de Oostenrijkse aartshertog automatisch zou leiden tot een oorlog en dat een dergelijke oorlog de val van Tsaar Alexander II en de Romanov-dynastie zou betekenen. Een dergelijk anachronisme en het gebruik van modernismen in de taal overtuigen de lezer niet echt, hoe levensecht en voelbaar de sfeer van het Rusland aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog ook beschreven is.

Stephen Miller - A Game of Soldiers.
Importeur Nilsson & Lamm.