In 1980 werd in de VS een spermabank geopend met het topzaad van Nobelprijswinnaars. Een uiterst discutabel experiment in de eugenetica.

De eigenaar van deze spermabank was Robert Graham, een zakenman die schatrijk was geworden met kunststof brillenlenzen. Dat hij miljoenen mensen een splintervrije blik op de wereld gunde en daar een vermogen van 100 miljoen dollar aan overhield, was de tycoon niet genoeg. Hij dweepte met wetenschappers en genieën, en wilde zijn naam vestigen met de garantie dat meer moeders zulke genietjes zouden voortbrengen. Want in zijn visie werden er veel te veel minkukels geboren, omdat de natuurlijke selectie van de sterkeren werd verstoord door het riante sociale systeem in de VS. Dankzij uitkeringen kon elke imbeciel kinderen krijgen die nog in leven werden gehouden ook: en die uitdijende poel met lage genen móést de beschaving wel gaan aantasten.

Zaaddetective

David Plotz, stafredacteur bij het online magazine Slate, noemt zich niet zonder humor 'de zaaddetective'. Hij komt de elitaire spermabank op het spoor via William Shockley, een van de donoren en net zo'n zelfgenoegzame snob als Graham. Shockley is de uitvinder van de transistor, en stond aan de wieg van de bloeiende IT-economie in Silicon Valley. Een man die net zo intelligent was als arrogant, vaak in opspraak kwam wegens racisme, en het ligt voor de hand dat deze Graham en Shockley elkaar enthousiast in de armen sloten voor deze Boys from Brasil-winkel.

Sterilisaties

Plotz betoont zich een uitstekend journalist, die de onderste steen bovenhaalt en met stuitende bevindingen komt. Zo is te lezen hoe dit idee van eugenetica niet eens origineel is, maar waarmee in de VS al in het begin van de twintigste eeuw werd geëxperimenteerd zonder al te veel publiek gemor. Integendeel, zakenlieden, wetenschappers, academici en een (blanke) middenklasse ondersteunden de conclusies van wetenschappers als Francis Galton (een neef van Darwin) en Madison Grant, wiens The Passing of the Great Race vanzelfsprekend als bijbel werd beschouwd door Adolf Hitler. Hierdoor vonden in de VS nog geen eeuw geleden tienduizenden sterilisaties plaats onder misfits.

Biologische vaders gezocht

Plotz blijkt geknipt voor dit onderzoek, want hij is een erudiete man. Dat hij bij tijd en wijle cynisch wordt van deze lange, vaak huiveringwekkende geschiedenis van het 'Lebensbornprogramm', is begrijpelijk. Maar hij is discreet en vol begrip naar de nazaten van Graham's Genius Factory. Voordat diens laboratorium in 1999 de deuren sloot zijn er zo'n 200 kinderen verwekt, van wie sommigen een pijnlijke zoektocht naar hun biologische vaders wilden ondernemen en daarbij Plotz' hulp inriepen. Met soms schrijnende resultaten. Want de zaaddetective ontdekte dat er au fond maar drie Nobelprijswinnaars aan deze spermabank wilden meewerken; andere donoren selecteerde Graham op hun succesvolle, maatschappelijke positie - maar het waren soms ook mannen die je je ex-heks nog niet zou toewensen, aldus Plotz.

Verantwoord

In de actuele discussie over (bijvoorbeeld) zwakbegaafde ouders die kinderen willen/krijgen, is Wonderkind op Bestelling een zeer waardevol boek. Plotz schrijft niet alleen over de praktijken van Graham alias Dr. Frankenstein, maar tilt de hele issue van 'verantwoord ouderschap' naar een menselijk level, in deze context. Het is een uiterst delicaat onderwerp waar Plotz een goede nuance aan toevoegt, zoals aan de stelling dat "elke idioot gewoon maar kinderen kan nemen". Het boek roept in elk geval op tot pittige discussies, waarop geen sluitende conclusies voorhanden zijn.

David Plotz - Wonderkind op Bestelling
Uitgeverij A.W. Bruna


Bestel dit boek direct:


Wonderkind op bestelling
D. Plotz