Griselda Molemans - In het Voetspoor van de Panter (lezerstip)

Archeologe, kunsthistorica en journaliste Griselda Molemans gaat in dit boek op zoek naar de oorsprong van de donkere huidskleur van haar grootvader uit Indië

In de formidabele roman De Zwarte met het Witte Hart deed Arthur Japin al verslag van de Afrikaanse roots van soldaten uit Nederlandse leger die in ondermeer de Atjeh-oorlog meevochten. Daarmee legde Japin een vergeten geschiedenis van verkapte slavernij bloot. In dit verhaal stonden twee Ashanti prinsjes centraal, die als onderpand fungeerden bij een verdrag tussen Willem I en de Ashanti koning, die soldaten moest leveren voor een legermacht waarvoor Nederland op weinig vrijwilligers kon rekenen. Een van die 'geronselde' soldaten is de stamvader van het geslacht Molemans.

KNIL

In het Voetspoor van de Panter is een deels journalistiek, deels historisch, deels persoonlijk verslag van de zoektocht van Molemans. Waarom haar opa zoveel donkerder was dan andere Indische strijders bij de KNIL, was hiervoor de aanleiding. Een tip van een Indo-Afrikaans echtpaar uit een garnizoensstadje, leidt haar via allerlei continenten naar de geboorteplek van de donkere stamvader, in Burkina Faso in West-Afrika.

Slavenhandel

Deze man, die net als alle andere Afrikanen een puur-Hollandse naam kreeg, Molemans, keerde ergens rond 1840 nooit meer terug van de jacht, zo blijkt. De Ashanti hebben indertijd een deal gesloten met de Hollanders om soldaten te leveren, al was slavernij al verboden. De truc werd toegepast om hun koopsom via hun eigen soldij af te laten betalen, vandaar die term verkapte slavernij. Sommigen van hen keerden na hun diensttijd terug, anderen vestigden zich op Java en stichtten Indo-Afrikaanse families, zoals Molemans deed.

Bloedlijn

Auteur Molemans maakte er een minutieus verslag van, met vermelding van geraadpleegde bibliotheken, geïnterviewden, locaties en onderzoeksrapporten. Hier en daar gelardeerd met anekdotes over bloedverwanten en hun belevenissen, met natuurlijk het bezoek aan het Afrikaanse dorpje in Burkina Faso als emotioneel hoogtepunt. Heel erg emotioneel voor een bloedlijn die 165 jaar terugloopt, maar de schrijfster merkt dan ook terecht op dat de westerse analytische geest veel minder sentimenten kent aangaande het 'vooroudergevoel'. Want nadat de eerste Molemans, bijgenaamd de Panter, is getraceerd, wordt het verhaal in het nu gecontinueerd met de instandhouding van oud Afrikaans cultuurgoed op bijeenkomsten van Indo-Afrikaanse families in Nederland.

Vooroudergevoel

Zoiets - lijkt mij- is een complexe zaak. De mensen in Burkina Faso zijn ook niet uit het niets tevoorschijn gekropen; ook Afrika is een continent van migratie en eeuwenlange vermenging van tradities en culturen. Dus waar die stamvader zelf vandaan kwam, ligt ook weer een hele geschiedenis te wachten - als je al je roots in kaart wilt brengen tenminste. Dat die verkapte vorm van slavernij indertijd nu bloot is gelegd, is een uitstekende zaak: niets van wat er gebeurd is moet verborgen blijven. Maar dat generaties doortrekken van culturele tradities van eeuwen terug, dat vooroudergevoel, daar kan een westerse analytische geest inderdaad weinig mee. En Molemans weet die sentimenten ook niet over te brengen. Zoiets moet je dus zelf aanvoelen, en als dat vooroudergevoel je weinig zegt, is het hierin moeilijk meegaan. Griselda Molemans - In het Voetspoor van de Panter. Uitgeverij Balans.

Tip de redactie