The Accidental is een van de zes boeken op de Shortlist-nominaties voor de Bookerprize 2005. Ali Smith is een sterke kandidaat met deze roman over een dysfunctional family.

Losse gewrichten

Met haar proza en vele wisselingen van ik-figuur weet Smith de losse gewrichten in dit gezin krachtig neer te zetten. De ironisch getitelde familie Smart bestaat uit dochter Astrid, zoon Magnus, moeder Eve en vader Michael, die elk hun eigen strijd hebben uit te vechten. Eve heeft een aantal succesvolle publicaties op haar naam staan door de levens van overleden mensen een denkbeeldig verloop te geven, maar ze lijdt aan een writer's block. Michael gaat vreemd, en Magnus wordt geplaagd door wroeging om de zelfmoord van een klasgenote, waar hij zichzelf de schuld van geeft. Astrid is het centrale personage. Het verhaal begint bij de vakantie van de Smarts tijdens een hittegolf in hun vakantiehuisje in Norfolk.

Enigma Amber

Op een dag komt Amber aanzetten, een mooie meid van rond de dertig, en net zo onverschillig als ongenaakbaar. Haar raadselachtige aanwezigheid is van grote invloed op de Smarts, die geprikkeld worden om zich het vuur uit de sloffen te rennen voor dit onafhankelijk ingestelde wezen. In plaats van zich op elkaar te richten, is Amber degene die als lijm in dit gezin gaat fungeren. Dat is een heel ongezonde situatie, al weet Amber wel de nodige strubbelingen bij de Smarts te doorbreken die vooral veroorzaakt worden door tiener-onrust en midlife crises. Haar onbekommerde blik op de wereld en op mensen is voor hen zowel confronterend als een eye-opener.

Politiek engagement

Smith heeft nog meer pijlen op haar boog. Via het niet a-politieke gezin geeft ze haar visie op de oorlog in Irak, op ongelijkheid, op hongersnood en op het al dan niet verplichte engagement van de artiest op de actualiteit. Vooral middels de strapatsen van de complexe, ongeremde Astrid vloeien de stellingen over de pagina's, volgens een onweerlegbare kinderlogica. Smith's stijl is daarbij op een prettige manier versnipperd, als bekrachtiging van een versnipperd gezin.

Dat wordt vooral gedemonstreerd door de passage met Magnus' observatie van zijn familieleden, die hij beziet alsof ze uit elkaar zijn geschroefd en daarna een beetje scheef in elkaar gezet. Loutering komt als Amber de deur wordt gewezen, en het gezin huiswaarts keert waar ze een compleet leeggeroofde woning aantreffen. En je hoeft geen Mensa-lid te zijn om te begrijpen dat de Smarts weer een nieuwe start gaan maken.

Ali Smith - The Accidental.
Uitgeverij Penguin

Ali Smith - De toevallige.
Uitgeverij Mouria