Roth's nieuwste boek is een sleutelroman gebaseerd op het 'wat als'-principe. Wat als niet Franklin D. Roosevelt maar Charles A. Lindbergh de verkiezing had gewonnen?

Joodse wijk

Het verhaal begint in het Amerikaanse verkiezingsjaar 1940. De kleine Philip Roth is 7 jaar oud, en woont met zijn vader, moeder en oudere broer Sandy in Newark, New Jersey, een wijk met veel joden. De op handen zijnde verkiezing houdt deze Newarkers ijverig bezig. Van kandidaat Lindbergh is bekend dat hij er antisemitische sympathieën op nahoudt, en zelfs een onderhoud heeft gehad op IJsland met de man die zich zou ontwikkelen tot het grootste monster uit de geschiedenis: Adolf Hitler.

Wat als Lindbergh…

In werkelijkheid heeft Lindbergh zich nooit kandidaat gesteld voor het presidentschap, al is het hem gevraagd (hij had een hekel aan publiekelijke optredens). Wel heeft Roth zich op historische feiten gebaseerd van wat bekend is over de politieke ideeën van deze beroemde vliegenier. Hij is in deze 'wat als'-roman dan ook de ideale kandidaat voor het soort president dat Amerika, het lichtend voorbeeld van vrijheid en democratie, in een neerwaartse spiraal had kunnen trekken.

Verdeeldheid

Terwijl Europa onder de voet wordt gelopen door de nazi's, wint Lindbergh de verkiezingen door het Amerikaanse volk te beloven zich niet meer te bemoeien 'met dat in bloed gedrenkte Europese continent'. Het Amerikaanse electoraat blij, maar voor de joden breken er andere tijden aan. Vanuit de ogen van de jonge Philip zien we hoe langzaam de verdeeldheid ontstaat. Net als in Europa, waar de joden - vooral in Duitsland - lange tijd er niet aan wilden geloven dat er gevaar dreigde, zijn ook in Philips omgeving vergoelijkende geluiden te horen. Sandy vertrekt naar een all American boerderij waar hij overtuigd raakt van all American values, en een gezaghebbende rabbijn verdedigt via de radio het beleid van Lindbergh en klimt zelfs op tot zijn adviseur.

Literaire kracht

Maar met het aantreden van Lindbergh is de geest uit de fles. Philips vader Herman heeft er slapeloze nachten van, en tijdens een vakantie wordt hen de toegang geweigerd tot een hotel in Washington. "Loudmouth Jew" roepen ze de protesterende Herman op straat toe. Het is maar het begin. De maatregelen tegen joden worden dwingender, en het leven van Philip en de zijnen verandert in een ijzingwekkende nachtmerrie van permanente onveiligheid.

Verteld in een stijl die tevens een van de literaire krachten is van dit boek: een volwassene die terugblikt op zijn belevingswereld als zevenjarige jongen. Dat dit zo goed werkt, is tevens omdat Roth in zijn jeugd de aanwezigheid van het antisemitisme echt heeft gevoeld, als een Boogey-man die altijd in een duistere hoek verborgen zat - zo blijkt uit zijn vroegere autobiografische werk. The Plot Against America mag dan gestructureerd zijn volgens het 'what if'-principe, in feite is dit echte geschiedenis die al in de boekjes staat, en er in allerlei variëteiten in terug zal komen.

Philip Roth - The Plot Against America
Uitgeverij Nilsson & Lamm