Voordat Yann Martel zijn naam vestigde met het door de Booker Prize (2003) bekroonde Life of Pi, had hij al eerdere publicaties op zijn naam staan, zoals zijn autobiografie Zelf (1996). Een hilarisch, intellectueel en complex verslag van een dito leven.

Introspectie

Martel maakte zichzelf als onderwerp van worsteling in deze autobiografie. In tegenstelling tot het spiritueler ingestelde Life of Pi, speurt Martel in Zelf nog naar zijn eigen identiteit en existentiële waarde. Het is alsof hij met dit boek grotendeels invulling heeft kunnen geven aan die introspectie, want Life of Pi stond al wat stapjes hoger op de ladder van het leven.

Tweeslachtelijk

Daarom is Zelf zo interessant om na Life of Pi te lezen. Hier zien we een even humoristische, maar wel chaotischer Martel aan het woord. Op zoek naar zijn identiteit, en ook seksualiteit. Want daar is hij intensief mee bezig, en wel zo intensief dat hij halverwege het boek als vrouw (met een lesbische relatie) doorleeft, en daarna weer man wordt. Alsof hij alle geheimen van de erotiek en de mens heeft willen doorgronden.

Pikant

Het waren die seksuele escapades die bij puriteins ingestelde lezers (zoals op internet te lezen was) de tongetjes van afkeuring deden klakken. Jammer, want erotiek is onderdeel van het bestaan, en dat Martel daar niet hypocriet of mysterieus over doet, is alleen maar prijzenswaardig. En hoe expliciet sommige beschrijvingen ook zijn: het is geen hijgerige pornografie.

Interessante geest

Martel heeft een totaal andere aanpak dan de gemiddelde (auto)biograaf, die nogal is non-descript doorleutert over klasgenootjes, speelmiddagen en het koekjes bakken met mams. Martel beschrijft hoe zijn geest rijpt, hoe zijn persoonlijkheid zich ontwikkelt, hoe zijn visie en inzichten worden aangescherpt. Zijn belevenissen vormen daarbij niet de hoofdmoot, maar een leidraad en zijn van ondergeschikt belang. Dat hij een grote en vooral interessante geest heeft, staat buiten kijf. Hem ontgaat niets, en wat hij observeert gaat zijn scanner in: om tot prachtige, mooie, hilarische, ontluisterende en dramatische conclusies te leiden. 'Zelf' is het fijnmazig relaas van een mens in wording.

Zelf - Yann Martel
Uitgeverij Prometheus