Een doosje in een doosje in een doosje. De nieuwste roman van Paul Auster zit intrigerend in elkaar. En al die doosjes zijn ook nog eens heel bevredigend gevuld met bespiegelingen over verleden, toekomst en tijd.

Ernstig ziek

Even kijken of we dit helder kunnen uitleggen. Paul Auster is een bekende New Yorkse schrijver, van boeken als onder meer The New York Trilogy en The Music of Chance. Zijn nieuwste roman heet Oracle Night. De hoofdpersoon, Sidney Orr, is een New Yorkse schrijver. Hij is net een tijd ernstig ziek geweest en probeert nu weer de ritmes van zijn alledaagse leven te vinden. Hij heeft sinds zijn ontslag uit het ziekenhuis nog geen letter geschreven als hij op een goede dag in een kantoorboekhandeltje een fraai notitieboekje met harde kaft koopt. Het ding blijkt een uiterst positieve uitwerking te hebben op zijn productiviteit.

Manuscript

In een paar koortsachtige schrijfsessies zet Orr een outline voor een kort verhaal of misschien zelfs wel een roman op papier. Dat verhaal (verhaallaag 2) gaat over een New Yorkse uitgever die van de ene dag op de andere besluit om met zijn leven te kappen, naar een andere plaats te reizen en daar (het wordt Kansas City) een nieuw leven te beginnen. Hij heeft vrijwel niets bij zich, behalve een manuscript, waarvan we de inhoud (verhaallaag 3) ook weer te lezen krijgen. En het blijft niet bij drie, want Orr gaat zich nog met andere schrijfprojecten bezighouden ook. Ook die krijgen we allemaal op zijn minst in samenvatting voorgeschoteld. En inmiddels ziet Orr zich in zijn privé-leven geconfronteerd met fikse strubbelingen.

Fijnzinnige constructie

Uiteraard zijn al die grote en kleine verhalen niet toevallig uitgekozen. Ze vertonen parallellen, spiegelen elkaar soms ook. Sommige gebeurtenissen lijken zich twee keer voor te doen, van andere is het niet helemaal duidelijk waar ze zich nou afspelen. In de fantasie, of in het echte leven van Orr? Langzamerhand wordt het duidelijk wat Auster voor ogen had met zijn fijnzinnige constructie: Oracle Night gaat in de eerste plaats over tijd; over het feit dat verledens en toekomsten soms naadloos in elkaar overgaan, maar dat het ook kan gebeuren dat een ingrijpende gebeurtenis een abrupte breuk genereert. Het verleden is dan plotseling niet meer relevant: de toekomst begint onmiddellijk, en wel op een totaal andere manier dan je het je ooit had kunnen voorstellen.

Noodlot

De oorzaak van dat soort plotselinge ontwrichtingen van mensenlevens is het Noodlot, een kracht waar Auster getuige eerder werk veel ontzag voor heeft. Het ligt in zijn werk altijd op de loer om voor een onverwachte draai te zorgen. Ook verschillende aspecten van het schrijverschap neemt Auster hier onder de loupe: het door elkaar lopen van fictie en werkelijkheid bijvoorbeeld, en de angst dat je als schrijver iets in het leven kan roepen door het te bedenken. In amper 215 bladzijden haalt Auster enorm veel overhoop, zonder dat dat ten koste gaat van de leesbaarheid. Oracle Night is vooral een spannend boek vol merkwaardige incidenten. Vlak onder de oppervlakte liggen ook nog grootse, filosofische concepten op de loer. Prachtig.

Oracle Night - Paul Auster
Uitgeverij: Nilsson & Lamm