Klassiek meesterwerk uit de Russische literatuur uit 1936 is een nostalgisch portret van de stad Odessa. Nu verschenen in Nederlandse vertaling. 

Vladimir Zjabotinski werd in 1880 geboren in Odessa, een jonge stad aan de Zwarte Zee dat na het vertrek van de Ottomanen opbloeide tot een kosmopolitische vrijhaven met een spraakmakende kunstzinnige en wetenschappelijke scene.

Vladimir Zjabotinski maakte destijds deel uit van de bloeiende Joodse gemeenschap in de stad.

Onder invloed van de pogroms ontwikkelde Zjabotinski zich tot een zionistische activist. Hij heeft de Joden tot migratie proberen te bewegen, en reisde af naar landen als Polen en Roemenië om daar de Joodse gemeenschappen te waarschuwen.

Hartaanval

Het moet voor 's mans zielenrust bijna een zegen zijn dat hij in 1940 in New York aan een hartaanval overleed, opdat hij niet heeft geweten dat zelfs zijn ergste vermoedens wreed zijn overtroffen door de geschiedenis.

Zijn roman Afscheid van Odessa uit 1936 is een teder, nostalgisch portret van een prachtige stad aan de vooravond van een grote ommekeer.

De roman is geschreven om voor de geschiedenis te vereeuwigen hoe het in Odessa is geweest, omdat Zjabotinski zich ervan bewust werd dat er een bijzonder epoque verloren zou gaan. De smeltkroes van Russen, Grieken, Armeniërs, Joden en Duitsers, in een stad vol boulevards, cafetaria en restaurants, was een fin de siècle.

Joods gezin

Het hele spectrum van de diversiteit wordt verbeeld aan de hand van vijf broers en zussen, telgen uit het welgestelde Joodse gezin Milgrom. Ze zijn zeer uiteenlopend van karakter en bewegen zich in verschillende kringen, waar ze onderzoeken of en hoe zij met hun Joodse achtergrond in Rusland kunnen assimileren.

Het verhaal heeft een bevreemdend effect vanwege die locatie en in die tijd. Want terwijl we lezen dat Maroesja Milgrom naar theater gaat en mijmert over de liefde, of Marko Milgrom aan zijn studie Sanskriet begint en Serjosja Milgrom achter de meiden aan zit, woedden reeds in het binnenland van Rusland de pogroms die hele stetls hebben verwoest en uitgeroeid.

De Milgroms zijn hoe dan ook gedoemd, zonder dat ze weet hebben van het zwarte spook dat uit de donkere hoeken van Europa is opgedoken. Dat contrast van het niet weten en de inspanningen van Milgroms die hoe dan ook tevergeefs zullen zijn, maakt Afscheid van Odessa des te aangrijpender.

Zjabotinski hanteert een elegante, soms journalistieke stijl. De verteller is de buitenstaander die goed bevriend is met de vijf Milgroms en vrijelijk hun huiskamers en levens in- en uitloopt. Evenals de auteur is hij journalist die door Europa reist en telkens naar Odessa terugkeert, dat steeds meer de contouren van een politiestaat krijgt, met censuur en burgerwachten. En het komt niet meer goed. De beau monde is zieltogend, en de Joden worden het zwaarst getroffen.

Afscheid van Odessa is verschenen bij Uitgeverij De Wereldbibliotheek in een vertaling Otto Boele en Inge van Gemert.

BEOORDELING