Orhan Pamuk wordt algemeen beschouwd als de beste schrijver van Turkije. Hij is vooral populair bij de jongere generatie Turken, die aangetrokken werden door het kalme protest in zijn werk. Het Huis van de Stilte speelt zich af in 1980, als jonge mensen hun vakantie doorbrengen in een rustig badplaatsje, tegen een woelig politieke achtergrond.

Pamuk noemt zichzelf een westerse schrijver die in het grensgebied tussen het nieuwe Westen en het oude Oosten woont. Je hoeft je verleden niet te ontkennen om deel uit te maken van de toekomst, is de strekking van Pamuk's milde rebellie. In zijn werk maakt hij gebruik van klassieke verhalen over tradities en geloof, dat vergelijkbaar is met de stijl van de Nederlandse auteur (van Marokkaanse afkomst) Hafid Bouazza. En wat kan hij schrijven, die Pamuk. Hier is een intellectueel aan het woord, met tomeloze passie voor de mens, maar met net zoveel mededogen en begrip, zonder een zweem van betweterij of morele veroordeling.

Goddeloosheid

Het verhaal is ingenieus geconstrueerd vanuit verschillende gezichtspunten, verdeeld over een aantal generaties, die het woord van elkaar overnemen. De grootmoeder (weduwe), haar kleinkinderen, en de dwerg Recep die haar verzorgt en met wie zij een geheim uit het verleden deelt. De weduwe, een erg zure, dat wel, mijmert over haar leven, en over wijlen haar echtgenoot die huisarts en compleet seculier was. Hij zag het als zijn plicht om Turkije ervan te overtuigen dat god niet bestaat. Maar hij hield er geen rekening mee dat religieuze houvast zich niet laat verjagen zonder substituut. Dat substituut zou de wetenschap moeten zijn, maar daarvoor voldoet het niveau van het Turkse onderwijssysteem nog lang niet. Hij werkt aan een magnum opus dat rigoureus af zou rekenen met de verlammende religie, maar in de nadagen van het Turkse Rijk kon zoiets niet ongestraft gebeuren.

Generaties

Wat hij wilde voor zijn kinderen en kleinkinderen, was te snel. Een samenleving laat zich niet zomaar omturnen, en wie iets wil bereiken moet kleine stapjes maken, opdat de veranderingen wortel schieten en uit elke verandering als vanzelf weer een nieuwe verandering ontstaat. De verwarring van de catharsis is meesterlijk beschreven middels de levens van de kleinkinderen, de nieuwe generatie. Er wordt veel gehosseld, omdat de staat qua organisatie nog lang niet een, twee, drie is omgevormd. Kinderen studeren, maar de vanzelfsprekendheid waarmee westerse studenten hun toekomst zien, is hier nog niet geconsolideerd. Het is ontroerend om hun gedachten te volgen op dat verwarrende snijvlak van de oude en nieuwe waarden.

Op drift

Het boek verscheen in 1983, nadat Pamuk jarenlang op zoek was geweest naar een uitgever. Het is al eerder vertaald, maar wordt nu sympathiek geprijsd (12,50 euro) opnieuw uitgebracht. Een waardevol, inzichtelijk boek uit een land op drift, dat worstelt met traditionalisme en de wil tot vernieuwing. Wat kan literatuur toch een schitterend bedaarde stem hebben in de kakofonie van de oorverdovende actualiteit. De mens is de geschiedenis, de mens de verwarring en het onbegrip. En schrijvers als Pamuk zijn bakens van verbeelding die de chaos terugbrengen tot humane proporties.

Het Huis van de Stilte - Orhan Pamuk. Uitgeverij de Arbeiderspers. Oorspronkelijke titel: Sessiz Ev, vertaling Margreet Dorleijn).