De Amerikaanse auteur Patrick Flanery ontdekte bij het schrijven van Gevallen land tot zijn verbazing "hoe ingeburgerd de ogenschijnlijk futuristische monitor- en surveillancetechnieken al zijn".

Dat zegt Flanery in een interview met NU.nl over zijn roman Gevallen land, door NU.nl gekozen tot beste boek van 2013.

De roman gaat onder meer over problemen op de Amerikaanse huizenmarkt, terwijl 'big brother' toekijkt en data van burgers verzamelt, in Gevallen land vertegenwoordigt door 'EKK', een voormalig beveiligingsbedrijf.

Is Gevallen land een metafoor voor de staat van Amerika, van een beschaving die zijn morele idealen verliest door een financiële crisis of vice versa?

"Ik wilde de crisis in beeld brengen die zowel in Amerika als in vele andere landen gaande is. Er is ook sprake van een toenemende crisis op het gebied van surveillance, de proliferatie en toegankelijkheid van wapens, én van racisme en andere vormen van intolerantie - angst voor immigranten, homofobie, de algehele weerzin jegens alles wat afwijkt."

"Dit houdt gelijke tred met de huidige pogingen om juist mensenrechten te waarborgen voor degenen die in historisch opzicht van elke bescherming verstoken waren. In sociaal-politieke termen is het verleidelijk om dat te beschouwen als een gevolg van onze economische structuren en systemen."

Heeft de roman u geholpen om de tijdgeest beter kunnen doorgronden?

"Ik ontdekte tot mijn verbazing hoe ingeburgerd de ogenschijnlijk futuristische monitor- en surveillancetechnieken al zijn. En ik stond net zo perplex dat in de afgelopen vijftig of honderd jaar amper iets is veranderd wat betreft de kloof tussen arm en rijk. Gigantische rijkdom en technologisch vernuft bevinden zich pal naast armoe en ontbering."

"Op het laatst had ik het idee dat de maatschappij en de moderne technologie zich dermate snel ontwikkelen, dat we het legaal niet meer kunnen bijbenen. Dat we ons niet meer weten te beschermen tegen onze eigen creaties, en geen verweer hebben tegen onze basale instincten: hebzucht, agressie, het plunderen van de aarde. Toch maken maar heel weinig mensen zich druk om dit soort dingen, ongelooflijk." 

Kon u de situatie in Amerika beter beoordelen nadat u naar Engeland was verhuisd?

"In de tijd dat ik in de Midwest woonde, het decor van Gevallen land, zag ik niet direct hoe ik mijn visie in boeiende leesstof kon omzetten. Ik moest afstand nemen om een duidelijker beeld te krijgen van wat me stoorde."

Het personage Krovik, dat zich onder zijn voormalige huis verschanst, lijkt een man die liever met zijn vuisten de nieuwe bewoners had verjaagd. Zou dat psychologisch effect voor meer mensen gelden?

"Ik heb vreselijke verhalen gehoord hoe onteigende mensen hun huis slopen, beton in de wc gieten, kasten en deuren uitbreken en alles doen om het huis onbewoonbaar te maken. 'Als ik hier niet kan wonen, dan jij ook niet.' Het zijn wanhoopsdaden als laatste resolutie van mensen die alles kwijt zijn, denk ik."

"Met Krovik heb getracht een personage te scheppen dat wellicht dezelfde gewelddadige impulsen heeft, maar daarnaast iemand is die zo intens van zijn huis houdt dat hij het niet wil beschadigen. Ook al gaat hij zich steeds monsterlijker gedragen, hij is geen onmens en heeft oog voor de nieuwe eigenaren die zijn huis bewonen."

De eerste bewoonster, Louise, lijkt het meest solide personage. Is dat omdat zij het huis en het land zo op waarde weet te schatten?

"Louise is de stem van het land en van de geschiedenis, van de naastenliefde en de ethiek. Ze is geïdealiseerd maar niet verheerlijkt; iemand die begrijpt hoe het is om zich in ecologisch, sociaal en filosofisch opzicht verloren te voelen door de razendsnelle ontwikkelingen van agricultuurlandschap en de bemoeienissen van immense, wereldomspannende ondernemingen als EKK. Ze is de ernstige stem van het geweten en zonder twijfel het morele hart van het boek."

Halen omni-monitorende systemen zoals EKK het slechtst in de mens naar boven en is Nathaniel een soort Stockholm-syndroomslachtoffer dat we moeten vrezen?

"Nathaniel lijkt inderdaad op een gijzelaar die zich uit overlevingsdrift naar zijn kidnapper voegt, in zijn geval is dat de EKK, zijn werkgever. Ik denk dat zulk soort megabedrijven steeds meer controle willen verkrijgen over het dagelijks leven van individuen door eindeloos veel gegevens te verzamelen."

"Dat doen ze puur uit winstbejag en niet ten behoeve van het welzijn van de mens of de planeet. Ze vertegenwoordigen een toekomst die in feite al onderdeel uitmaakt van het heden en we staan er steeds machtelozer tegenover. We kopen en verkopen onszelf de gevangenschap in."

Aan het slot van uw roman verdwijnen de mannen van het toneel, de vrouwen blijven. Is dat bedoeld als metafoor voor een oorlogsperiode?

"De vrouwen in de roman zijn de duurzame symbolen voor hoop: hoop op verandering, op een andere sociale verdeling, op het herontdekken van naastenliefde, voor samenwerking tussen onbekenden. Ik vrees dat de mannen - wellicht met name blanke Amerikaanse mannen - niet zo goed zijn in naastenliefde, samenwerking of altruïsme. Niet dat ik de zaken wil generaliseren, want er zijn genoeg mannen die daar wel goed in zijn en er zijn vrouwen die er geen kaas van hebben gegeten."

"Met Gevallen land heb ik een lans willen breken om te zoeken naar alternatieven voor de weg die wij zijn ingeslagen, voor introspectie in deze tijden van crisis. We zouden ons kunnen afvragen of er geen betere manier is hoe we onszelf en onze plek op deze wereld organiseren. Misschien is de oplossing nog niet voorhanden, en zien we die pas als hij zichzelf aandient."