IJzersterk debuut van een getalenteerde schrijver, die glashelder blijft ondanks de ingewikkelde vertelstructuur. Een jonge joodse Amerikaan, met dezelfde naam als de auteur, gaat in de Oekraïne op zoek naar de waarheid over de dood van zijn grootvader.

Jonathan is een keurig ventje. Hij eet vegetarisch, perst zijn broeken in messcherpe vouwen en hij flost. Zijn gidsen in de Oekraïne, Alex en zijn grootvader, zijn rauwdouwers en hebben een harige hond die kwijlend verzot is op Jonathan. Die hond en het koeterwaalse Engels van Alex leveren hilarische momenten op, tijdens het droeve relaas van het lot van Jonathan's voorvaderen.

Zwarte humor

Humor is de enige manier om een treurig verhaal te vertellen, aldus Jonathan. En hij heeft gelijk. Zwarte humor om met het gif van de pogroms, het antisemitisme en de Holocaust te kunnen leven, is ook een typisch joodse overlevingsstrategie. De speurtocht naar het joodse dorp (sjtetl) Trachimbrod wordt steeds tragischer, maar door de teksten van Alex en het gegrom van zijn opa breekt de zon elke keer door de grauwe wolken heen.

Vertelstructuur

Foer hanteert een ingewikkelde vertelstructuur, met veel flashbacks en een verhaal dat deels middels correspondentie wordt verteld, als Jonathan alweer terug is in Amerika en Alex hem brieven schrijft. De stijl had eerst nog veel weg van Salinger's The Catcher in the Rhye, maar wordt allengs gehaaster als ze dichter bij de waarheid komen, en alles wat een raadsel was nu 'verlicht' wordt.

Nog complexer wordt het als Jonathan aan Alex vraagt om mild te zijn over de geschiedschrijving omtrent Trachimbrod. Dat zet datgene wat vooraf is gebeurd soms op losse schroeven, maar Foer is geniaal genoeg om aannemelijk te maken dat mensen soms het liefst hun eigen waarheid aanhangen om hun lot, zeker als dat zo tragisch is, draaglijk te maken. Dit maakt het boek tot een onuitwisbaar testament van humaniteit, waarbij de ontknoping aankomt als een mokerslag. En dan komt er toch weer een grapje.

Goedkope editie

Het boek was een hit in de VS en ook in Nederland. In juni is het in een goedkopere editie op de markt gebracht, voor 12,50 euro. Mooi. En nu maar hopen dat hierdoor nog meer mensen het gaan lezen.

Alles Is Verlicht - Jonathan Safran Foer. Uitgeverij Anthos. Oorspronkelijke titel Everything Is Illuminated, vertaling P. Abels