Wat doet een bevlogen filmmaker in Polen die geen geld maar wel ideeën heeft? Tryzna schreef er een inspirerende roman over.

Toen Quentin Tarantino als vernieuwend filmmaker geschiedenis had geschreven, zei hij zich te storen aan aankomende filmmakers zich beklaagden dat ze geen miljoenenbudgetten tot hun beschikking hadden.

Hij kan het weten, met zijn low budgetdebuut Reservoir Dogs dat, inderdaad, weinig kostte maar als ideeënfilm een goudmijn was.

Zulke taferelen zitten er plenty in de roman Bleke Niko, waarin een Poolse filmmaker in de bioscoop de film Le Mépris van Godard ziet, en meteen is verkocht. Zo vertel je een verhaal met beelden, ontdekt hij.

Zijn perspectief verandert en prompt beziet hij het zwerk als een oneindige koepel van mogelijkheden, waar - Sam Mendes indachtig - rondfladderende pluisjes al schoonheid kunnen zijn.

IJzeren Gordijn

De jongen heeft vooralsnog geen cent te makken en woont achter het IJzeren Gordijn, een totalitaire staat waar de geest wordt beknot en die geenszins is ingesteld op jongeren met idealen die mensen nog eens op ideeën kunnen brengen.

Hij is aangewezen op kunst- en vliegwerk. Met zijn vriend Kuba verzint hij haalbare scenario's en ze lenen camera's om hun ideeën te verwezenlijken. Onverstoorbaar timmeren ze aan de weg en lopen festivals af om hun producten aan het publiek te tonen, wat prachtpassages oplevert over puur ambachtelijk geknutsel met lijm en schaar.

Het is ontroerend hoe de ouders van de bevlogen filmmaker hem steunen. Ze zijn zijn eerste publiek tegen wil en dank (Ma valt van schrik van haar stoel bij de aanstormende trein), en de vader gunt zijn zoon zijn dromen.

Humor

Bleke Niko is een autobiografisch getint verhaal van de Poolse duizendpoot Tomek Tryzna, die naast filmmaker ook tekent, schildert en (scenario's) schrijft. De humor is een onmisbare steunpilaar in zijn leven.

Die heeft hij en passant in zinnen verwerkt: "Hij vertelde dat hij voor een festival een andere film had willen maken met een bepaald meisje, dat hij een hartstikke leuk idee had gehad, maar dat zij honderd zloty had gevraagd voor één dag opnames. Zo veel geld had hij niet en daarom had hij een film over zijn eigen oma moeten maken."

Fijne schrijfstijl

Dat is grappig, en bovendien heeft Tryzna een fijne schrijfstijl met beeldende vergelijkingen als "vrolijk als een bosje sneeuwklokjes". Bleke Niko is een geslaagde roman over jonge mensen die overal verhalen zien die ze de moeite van het vertellen waard vinden.

Mensen met een onwankelbaar geloof in het scheppen van kunst, en die elke beer op de weg het hoofd bieden, zelfs de totalitaire. Een inspirerende roman, zeker in deze tijden van bezuinigingen in de kunstsector.

Uitgeverij De Geus

Vertaling Karol Lesman