Na het gigantische succes van Bezoek van de Lijfarts en Reis van de Voorbijganger, brengt uitgeverij Ambo een vroeg werk van de Zweedse auteur op de markt: Kapitein Nemo’s Bibliotheek, uit 1991.

“Stijl is wat er toe doet, niet het verhaal,” zo kraaide ooit de schrijver Céline. Hoezeer ik ook bewondering koester voor de Franse querulant: met deze stelling ben ik het hartgrondig oneens. Een eigen stijl is wat de ware auteur onderscheidt, en het is juist die stijl waarmee een verhaal wordt verteld dat de lezer bij het nekvel grijpt.

De typische stijl van Tom Wolfe bijvoorbeeld zorgt ervoor dat je het Spaans benauwd krijgt als zijn personage (uit A Man in Full) op tijd bij een parkeermeter moet zien te komen. Het is dankzij die schrijfstijl dat je 30 pagina’s lang met de stakker meezweet, om zoiets simpels.

Staccato

En hoe onvergetelijk was Enquists Bezoek van de Lijfarts, in dat bijna tedere proza waarmee hij de geschiedenis opriep over het Deense koningshuis tijdens de Verlichting. Schitterend boek, schitterend. Het maakt Kapitein Nemo’s Bibliotheek ook mede daardoor interessant: het vroege proza van Enquist is een staccatovorm van dit werk waarmee hij later de wereld veroverde.

Jules Verne

Kapitein Nemo is qua vorm veel afstandelijker, ondanks de uiterst persoonlijke ik-vorm. Het gaat over twee jongetjes die bij hun geboorte zijn meegegeven aan de verkeerde moeders. Als zij een jaar of 6 zijn, komen de kinderen elk weer bij hun eigen familie terecht.

Het is een trauma waar ze nooit meer volledig van herstellen. De ontheemdheid van de jongens blijft knagen, ondanks de zorg en inzet van hun biologische moeders die zelf ook in de war zijn. De verteller (een van de 2 jongens) zoekt, zoals alleen kinderen dat kunnen, zijn toevlucht in de fantasiewereld van Jules Verne en Kapitein Nemo.

Dit is een ontroerend boek, gebaseerd op een waar gebeurd verhaal dat Enquist tot deze roman inspireerde. Qua stijl is het nog niet zo meeslepend als bovengenoemde titels, dus gelukkig logenstrafte Enquist zijn eigen uitspraak na verschijning van Kapitein Nemo’s Bibliotheek, dat dit zijn laatste roman zou zijn.

Kapitein Nemo’s Bibliotheek – Per Olov Enquist. Uitgeverij Ambo